Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
um	ihm	gänd um = gebt ihm (um Drei Uhr = am Drüü) > umä
um	für	um Gottswillä! um Gottsloo schaffä um käs Gäld um daas Gäld gääb ichs au um ä Tagloo um ä Frankä
um	um, herum	um Nüüjaar umä ei Taag um dr andär um daas tüürär
Batzägrüblär	Umstandskrämer
umäbindä	herumbinden
chüblä	umstürzen, fallen	si sind all gchüblät
übärghiijä	umfallen
Gläcktäschä	Umhängetasche fürs Gelecke, Spottname für Damentasche	> läckä, Läcki
räpplä	um oder mit Rappen spielen
Ronä	umgestürzter vermodernder Baum	mhd rone
Rungg	Umdrehung, Knoten	mhd runge Mz Rüngg
umäär	unangenehm, widerlich
umögig	unbeliebt
übäraal	um alles, über alles	mhd über âl är hed übäraal nüd wellä: um keinen Preis (überall > zäntumä)
übärschiässä	umwerfen	är (äs) hed än übärschossä, 1749 das Wasser im Trog ist kein Mal mehr überschossen gewesen (leicht gefroren)
übärschtützä	umstürzen, durcheinander werfen	> undärschtützä
übärtötzlä	umwerfen, kopfüber stürzen	> Totz
übärtroolä	umfallen, rollend fallen	är isch übärtroolät
Umgang	Prozession, Wachtgang, Bekanntschaft, Benehmen
Umhang	Umhang, Hülle	> Voorhang, Abhang
Umlauf	Entzündung
Umlauf	Umlauf	der eebig Umlauf (Uhrwerk)
Umschlaag	Umschlag	ä nassä Umschlaag machä ä Briäfumschlaag -
Umschtand	Umstand	mach käni Umschtänd! si isch i andärä Umschtänd (schwanger)
Umtuäch	Wickeltuch, Umhang
Umwääg	Umweg	> Umäwääg
umbettä	umbetten	= andärisch bettä in äs andärs Bett tuä
umblaasä		vom Wind umgeweht werden äs hed mi scher umbblaasä -
umcheerä	umwenden	(Karten beim Jassen), zurückkehren > umkeert -
umdrääjä	umdrehen
umgaa	umgehen mit etwas	(gut oder schlecht)
umghiijä	umfallen, umwerfen, Wetterwechsel, Milch-Scheidung	är isch umghiid, äs hed än umghiid, ds Wätter ghiid um
umhauä	umhauen	(Bäume fällen) > umtuä
umkeert	umgekehrt, auf andere Weise	är isch wen ä umkeertä Häntschä
umpletschä	platschen	tätsch ä Bodä ghiijä > Pletschgär
umrüärä	umwerfen, zu Boden stossen	den Brei umrühren
umschiässä	umstosssen, zu Boden stürzen	umgschossä > umäschiässä
umschlaa	bestimmen, festlegen	Süü umschlaa = Karten ausgeben, bis zwei Spieler ein Ass gezogen haben.
umschlaa	wechseln	ds Wätter chönnt umschlaa > umghiijä
umschtützä	umstürzen	> stützä
umtätschä		mit Knall zu Boden fallen är isch umtätscht
umtroolä		im Laufen zu Boden fallen und rollen > troolä
umtuä	umtun	Baum fällen, Garten umgraben, sich benehmen (> Tuädium)
Umäfaari	Herumtreiber, Landstreicher	äs Umäfaari Wiib mhd umbezieher -
Umägäld	Herausgeld
Umälosi	Herumhorcher
Umwääg		zusätzlicher Weg, nicht der direkte Rückkehr, Heimweg
umä	umher, herum, vorbei	mhd umbe 1) Ort: umä Eggä umä umä und anä umä und umä änä umä voor umä wiit umä hindä umä 2) Zeit: Ziit isch umä ds Jaar isch umä 3) anwesend: isch öppär umä? niänä umä niämärt umä muäsch umä sii, wän ich fort bi!
umäs	um es, um ein	umäs Haar umäs Huus umäs Dotzet
umnä	um ihn	umnä umä = um ihn herum äs isch schaad umnä > ums
umäbringä	zurückbringen	bring s widär umä! vgl. umbringen!
umächoo	herumkommen	är isch wiit umächoo
umächoo	zurückkommen	är isch widär umächoo
umäfaarä	herumfahren, landstreichen	> Umäfaari
umäföötschä	herumwatscheln
umäfüdälä	umherwatscheln
umäfuulä	faul herumliegen
umägaa	herumgehen	äs gaad äs Fiäbär umä
umägää		Dinge zurückgeben, Herausgeld geben chasch mär umägää? treffende Antwort geben: är hed um schöön umäggää! Schläge zurückgeben umägää isch Gottliäb
umäghiijä	herumliegen	mid Wiibärä umäghiijä > umghiijä
umäginggälä		Zeit vertun mit tändeln > ginggälä
umägschiirä	herumwerkeln	nämis umägschiirä
umägsee	Aussicht haben	det obä gseet mä umä!
umähösälä	herumhöseln, herumlaufen
umäliggä	herumliegen	was liid da alls umä?
umäliirä	untätig herumstreichen
umälitzä	aufstülpen	d Tschööppä abziä und d Eermel umälitzä!
umälosä	herumhorchen	> Umälosi!
umäluägä	herumschauen, zurückschauen
umämachä	flicken, an etwas leiden, etwas ausdenken
umämuulä	zurückmaulen
umänää	herumnehmen	(Saum, Last), zurücknehmen (Ware), umstimmen, verführen (unschlüssige Menschen)
umäpünggä	herumtschuten
umäränkä	wenden, Rank nehmen
umäriitä	herumreiten	(auf dem Ross, auf dem Missliebigen)
umärüärä	herumwerfen, umrühren	> umrüärä
umäsägä	herumsagen, Nachricht verbreiten	tüänds ä chli umäsägä!
umäschäffälä	etwas arbeiten
umäschiässä	herumschwirren	> umschiässä
umäschneuggä	herumschnuppern, herumsuchen
umäsii	herum sein	isch öppär umä? iär müänd dää umäsii (anwesend sein) iär müänd bis dää umäsii (zurück sein)
umätroolä	herumwälzen	(im Schnee, im Bett, im Stroh, im Dreck)
umätüüflä	herumtollen	> tüüflä
umäziä	herumziehen	dr Näfel ziät äso umä äs Wätter ziät umä aber: umziehen > plündärä, andärisch aaleggä, Umzuug
umäzottlä	herumzotteln	(mit Zottelkappe)
umänand	herum	umänand umä umänandgaa umänandschtaa z Schwiiz umänand, dussä umänand (draussen herum) dinnä umänand (im Thal herum im Allgemeinen)
ums	ums, um das	ums Huus umä eis Jaar ums andär ums Ässä schaffä ums Ässä choo ums Haar inäghiid ums Gäld choo ums Värreckä (Värrodä) nüüd = um keinen Preis > um
Ums Wassär		Bitt-Umgang gegen Hochwasser (1647), gleiche Strecke beliebter Spaziergang
värbäs(m)ä	umwerfen	äs hed ä schöön värbäs(m)ät!
Weidgang	Umfang einer Viehweide	mhd weidgang vgl. Kirchgang
a	an	a dr Sunnä a dr Muotaa a d Heiteri gaa a d Händ früürä a dr Naasä nää a Wiänachtä a dä Fiirtigä a dr Fasnacht a dr Gmeind (an der Versammlung) a dä Bluämä schmöckä, Wemfall (Dativ) a wem bisch du? a wem isch das Auto? gib s a dä Goofä! gib s a miär! seisch äs a niämerem! a dem gseet mäs nüd aa a allem aa Hau a dr Chatz dr Schwanz ab > a dr, am, an
ä	ein	ä Maa ä Frau ä paar ä chli ä jedä ä Ding ä söläs ä diänigä ä kä Bitz ä lengersi mee ganz ä schöönä > äkä, äwägg, du ä lüügsch! ä bisch än Esel! ä hesch ghaa! ä bisch äs!
ä	ihn	hesch ä gsee? äs hed ä ghaa! mä hed ä ghöört si hend ä!
ä	auch	är isch ä nu ggangä! bisch ä scho daa? > au
ä	und	einäzwänzg (einundzwanzig), zweeäzwänzg
ä	den	für ä Vattär für ä Hund für ä Loo vor ä Gmeindraat
ää		Kindersprache: nein, nicht
aa	gemäss, nach	a allem aa, miär aa,mä kännt ä am Model aa, am Redä aa, am Gaa aa, am Juuzä aa
Aabuu	Anbau	äs Aabüüli kleiner Anbau
Aagriff	Angriff	tödliche Viehkrankheit
Aahänkär	Anhänger	(am Lastwagen)
Aahebi	Fester Standort	i gfindä käs Aahebi
Aalauf	Anlauf	än Aalauf nää ohne Anlauf: siehe aahäbligä
Aaleggätä	Anlegung, Kleidung, Gewand	was hesch au für ä Aaleggätä!
Aamääli	Anmal	Spuren von alten Wegen oder Gebäuden anderswo: Muttermal
Aareisig	Einrichtung	Arbeitsvorgang ä schööni Aareisig!
Aasatz	Ansatz	än Aasatz vom änä Baaart Ansatz zur Lösung einer mathematischen Aufgabe: dr Aasatz wäär rächt Lippenbildung zum Trompetenspielen: Aasatz haa, nümmä haa
Aaschiin	Anschein	äs macht dr Aaschiin äs chömm gu rägnä
Aazündär	Anzünder	mä müässt nur nu dr Aazündär haa! > Zündär
Aazuug	Bettüberzug	Ziächä neu: Anzug > Kleidig
aabiissä	anbeissen	än aabbissnä Öpfel
aabrännä	anbrennen	d Gümel tüänd etz dä aabrännä sind aabrännt
aabruuchä	anbrauchen	Hesch guäti Voorsätz gmacht fürs nüü Jaar? - Nei, i ha nu die altä, nu nüd aabruucht!
aabüätzä	annähen	büätzä
aabuuä	anbauen
aacheerä	ankehren, anpacken	är weiss wiä aacheerä
aacheerig	ankehrig	gelehrig, geschickt äs aacheerigs Meitli
aachoo	berühren	nüd aachoo am frisch Gmaalätä! bisch aachoo!
aachoo	Feuer fangen	ds Huus isch aachoo! (Schülerdeutsch: das Haus ist angekommen!) “1809 sind 3 Häuser verbrunnen in der Tschalun, weil ein Glarner Enzionen Wurzlen brannte und davon angekommen sind!”
aachoo	angehen, betreffen	wänns uf üüs aachoo wäär
aadingä	andingen, ans Herz legen	(spr. aatingä) si heb mers weis wiä aadinget aatungä: angedungen
aafaa	anfangen	mä sött einisch aafaa wer hed aagfangä?
aafrüürä	anfrieren	da früürid d Schue am Bode aa! auch: aagfrüürä
aafüürä	Feur anmachen	gang gu aafüürä! ich ha aagfüürät
aagaa	beginnen	d Chilä, d Schuel, ds Theater gaad aa
aagaa	betreffen	das gaad di gaar nüüd aa!
aagaa	anpacken	öppis ghörig aagaa
aagaa	anfangs	aagänds Winter
aagää	angeben	am Schlittä aagää aagää bim Jassä der Takt aagää dr Hund tuäd aagää (gibt Alarm) hööch aagää (schwindeln)
aagattigä	ins Werk setzen	we chönnt mä jetzt das aagattigä? > Gattig
aaggässä	angefressen	aaggässnä Chääs, Öpfel, Mockä
aaghiijä	Anriss nehmen	(Laui, Schlipf) > aariitä
aagleid	angekleidet	bisch afig aagleid? > aaleggä
aagnuu	angenommen	äs Aagnuus: ein angenommenes Kind > aanää
aagrüärt	angeworfen	dr Chnüsel übärchoo we aagrüärt > rüärä
aagschauä	anschauen	gschau s aa: äs isch diis!
aagschiirä	das Geschirr	ds Ross aagschiirä Sigrist: i muess der Pfarr gu aagschiirä (Messgewand anlegen)
aagsee	ansehen	mä chan ums aagsee, mä hed ums aagsee
aagwännä	angewöhnen	mä muäss dä Goofä das aagwännä
aagwisä	angewiesen	ufs Aarmägäld aagwisä
aahaa	Kleider tragen	si hend Hüet aa hesch nüüd aa?
aahaa	anleiten	mä muess d Goofä zum Folgä aahaa, susch folgits niä!
aaghaa	angehabt	är hed ä kä Schuä aaghaa
aahäbligä	vom Stand aus	(springen)
aahäbägslä	vom Stand aus	(springen)
aahänkä	anhängen	ä Wagä aahänkä dr Schnee hänkt aa (hat Gewicht) d Obschtbäum hänkid aa (tragen reiche Früchte) äs faad mr afä aahänkä (beschwerlich werden)
aaheimälä	anheimeln	(Duden: südwestdt) äs tuäd eim ghörig aaheimälä
aahauä	anschneiden	neu: ansprechen, anrempeln
aahockä	ankleben	in der Pfanne
aalaa	anbehalten	dr Lismär aalaa
aalääg	sanft ansteigend	äs gaad aalääg uufä
aalänä	anlehnen	nüd aalänä! > Länä
aalauffä	beschlagen werden	(Fenster)
aalauffä	einlaufen	(Sport, Motor)
aaleerä	anlernen	aaggleert angelernt
aaleggä	anlegen	legg öppis aa! Mist: Mischt aaleggä neu: Kapital anlegen > aagleid
aalintä	linde machen, aufweichen	dr Rägä hed dr Bodä aaglintät > lint
aaluägä	anschauen	Männdäli aaluägä > gschauä
aamachä	Speisen	Salaad aamachä aamächälig
aamachä	Anreiz	das macht mi gaar nüüd aa (keine Lust danach)
aamerkä	anmerken	merksch um gaar nüüd aa!
aanää	annehmen	we niids di aa? (wie gefällt es dir?) > aagnuu, wool aanää
aapütschä	anstossen	pütschä
aareisä	herrichten	Aarbed aareisä der Tisch aareisä aagreisät
aareisä	anhetzen	muäss dr der Hund aareisä? schriftdeutsch anreisen (ankommen) > Aareisig
aariitä	den Anriss nehmen	det obä aagrittä > aaghiijä
aarüärä	anwerfen	Schtei aarüärä
aarüärä	berühren	nüd aarüärä!
aarüärä	anrühren	dr Brii aarüärä
aaschiässä	mit Scheissen beginnen	mit Schiessen den Anfang machen
aaschiässä	nicht tödlich treffen	(bloss aagschossä)
aaschiässä	anstossen	dr Grind aaschiässä, aagschossä
aaschiissä	anscheissen	(wörtlich und bildlich)
aaschlaa	anschlagen	ä Zädel aaschlaa dr Grind aaschlaa
aaschnerzä	anschnauzen	Stöösler-Gedicht: wiit hindärä hends müässä z Chilä is Taal, und aagschnerzt heds dr Pfarr nu medän äs maal! > schnerzä
aaschriibä	anschreiben	äs aagschribäs (aagschribnigs) Huus
aaschtaa	anstehen	in die Reihe zum Biichtä aaschtaa
aaschtaa	passen	äs schtaad im wool aa (passt gut zu ihm)
aaschtellä	anstellen	käs Bei chönnä aaschtellä (keinen Stand gewinnen)
aaschtiflä	anstiefeln	(wörtlich, bildlich: anstiften), aagschtiflät
aaschtiilä	einen Stil anbringen	(an Schaufel, Pickel, Sense)
aaschtöössig	anstossend
aasetzä	ansetzen	der Schnee mag scho aasetzä (am Boden haften) am Gwand aasetzä
aattaa	angetan	aatuä
aatääplä	berühren	nüd alls aatääplä! > Taapä
aatätschä	den Kopf anschlagen	dr Grind aatätschä aatätscht > tätschä
aateiggä	Teig bereiten	Aateiggätä
aatischä	antischen	tüänd afig aatischä!
aaträägä	zum Kauf anbieten	Fleisch aaträägä sich zur Hilfe anbieten: si hend si aatreid üüs gu hälffä
aaträffä	antreffen	äs trifft aa! äs hed aatroffä!