Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
si	sich	(unbetont) är schämt si är värgaad si fürsi hindärsi > siich
si	sein	(unbetont) si Huät si Frau si Hund > sii
si	je, mehr	lengersi lengär äs isch mär si gsii: ich ahnte, ich meinte
si	sie	(unbetont) si isch choo si sind choo > sii
abdüüssälä	sich wegschleichen
appähuurä	sich niederkauen	huurä, gruuppä
Bank	Sitzbank
Bankchaschtä	Sitzbank	den Wänden entlang mit Unterteil als Kasten Bankchaschtäpöppä(r)lär: kurzbeinige Person (Kind)
blüttlä	sich entblössen	(bewusst, oder unbewusst im Schlaf)
butzä	siegen	beim Schwingen, beim Jassen weer butzt?
chündä	sich zu erkennen geben aus dem Jenseits	(Sagen): di armä Seelä tüänd si chündä wer hed si ächt gchündt? > värchündä
dingä	sich in Dienst stellen,einen oder etwas in Dienst nehmen	(Knecht, Kuh, Garten) ddingät, tingät > aa- vär- Dienst abdingen, Spillüt dingen
gfreuä	sich freuen	magsch di nüd draa gfreuä?
fürägsee	Sicht nach vorne haben
gööfälä	sich wie ein Kind benehmen
graaggä	sich mühsam bewegen	vgl kraxeln
Gschlächt	Sippe
hindärsiässä	sich erbrechen
Hock	Sitz, geselliges Beisammensitzen
höckligä	sitzend, nicht stehend oder liegend	auch höcklägsä
liidä	sich fügen	är liid si guät, är hed si guät glittä > ärliidä, värliidä, übälliidig, uliidig, weeliidig, leid
Mooräs	Sitten	muäss dr Mooräs leerä? = gute Sitten lehren
nuuschä	sich kuscheln
poschtiärä	sich darstellen
putzä	siegen
rodä	sich regen, sich bewegen	tuä di ä chli rodä! rodt di einisch! är hed si nüd grodt! (mhd roden = urbar machen d.h. Bäume und Steine fort­bewegen) ums värrodä: mit aller Gewalt
s	sie	s’ lismä tüänd s lachä tüänd s da hend s äs gsee vors gand sägids adiä vors chömid tüänds rüäffä
Sänkiloch	Sickergrube	> Lozzi
schüützälä	sich ängstigen	nüd äso schüützälä! BE schützlig (schrecklich)
see	sieh an	mhd sê 1) halt! see daa! see nüüd! see duu! see etz einisch! 2) sieh! see chasch äs? see zeig einisch!
siä	manchmal	siä isch guät und siä isch nüd guät: Einschränkung von je (immer) es-ie-e = zuweilen Illgau siä und daa Lienert siemal, sye einist, öppesiä ä si-e fri und ä si-e chibig > äsiä
Siäch		Schimpf- und Kraftwort urspr. Siecher = Aussätziger mhd siech vgl. dahinsiechen, Siechenhaus, Siechtum ä blöödä, dummä, frächä, glattä S.
Siänä		Holztrichter als Milchsieb und als Lautsprecher beim Betruf mhd sîhen = seihen anderswo Folle
Siänächruut	Siebkraut
Siändli	kleines Sieb
siänä	sieben
sibä	sieben	(7) mhd siben vgl. 7 Planeten, Tage, Siegel, Sachen, Arme, Röhren, Löcher im Kopf 7 Eichen, Zwerge, Berge, Sachsen 7 Sakramente, Tugenden, Laster, Todsünden, gute Werke sibä Ross brungäd mi nümmä dethii!
Sibächätzär	Siebenketzer	(ganz böser Ketzer) Sibäschläuäl, Sibäsiäch
Sibät	der Siebte	Gedächtnis des 7. Todestages (noch vor wenigen Jahren)
sibäzächä	siebzehn	(17): 1500 und im sibenzechenden Jar
sibänäzwänzg	siebenundzwanzig
sibäzgi	siebenzig, siebzig
Sibnär	Siebner
Sibni	Sieben Uhr	Sibni-Mäss Sibni-Auto vor dä Sibnä na dä Sibnä
Sibiäschtär		etwas wie Sibächätzär
sichär	sicher	meist aber > gwüss Sichärig (elektr. Sicherung)
sichtig	gute Aussicht auf die Berge	usinnig sichtig > chuurzsichtig, wiitsichtig vgl nachsichtig, einsichtig, vorsichtig
Sickärloch		wo das Wasser versickern kann > Sänkloch
sid	seit	mhd sit sid zwee Wuchä sid geschter sid duä sid dem sid haarsid anä füfzgi (seit 1950) sid as das Schtäärbä ärfundä hend sid um Sunntig sid um ä Jaar
sidär	seither	mhd sider äs isch zwee Wuchä sidär äs isch scho lang sidär Hebel sider
Sidiaan		Schimpfwort auf ein lästiges Hindernis (stamme vom frz citoyen, das 1798 uns aufgezwungen wurde)
sidiaanä	wüten
Sigärisch	Sigrist, Sakristan	vgl. Familienname Siegrist, Sigrist > Hämli-Sigärischt
Sigärschtä		Familienbeiname der Schelbert Sakristane
Sigärschtähuus	Sigristen-Haus
Sigärschtäeigä	Eigen des Sigristen
Sigismund		Kirchenpatron Muotathal auch Sigmund
sii	sein	(betont) sii Huät sii Frau sii Hund mhd sîn > si
sii	sie	(betont, > si) sii darf, äär nüüd! sii sinds gsii, nüd miär!
sii	sein, bleiben	ich bi, du bisch, är isch, mr sind, simmär, i siig, i wäär, i bi gsii eifach ä chli sii lach das la sii! eistär muäss äs iich sii!
Siib	Sieb	mhd sip (UR Sip, Sippli) siibä Siibli > Siänä
siich	sich	(betont > si) siich gid är eistär zeerscht!
Siidä	Seide	lat seta mhd sîde siidigs Tüächli Siidis wäbä
siig	sei	> sii 1288 wir sigen öbs etz waar siig ass nümmä alls waar siig? i ha gmeint du siigisch fort! hesch gmeint si siiggid fort?
Siil	Sihl	(Fluss) 1443 uf dem Silveld an der Sil
Siin	Sinn	mhd sîn Hesch kä Siin sä hesch Bei! was chunnt dr au z Siin! dr Siin värloorä (Verstand) ich has im Siin (Absicht) das hed ä kä Siin mee!
siinä	seiner	(betont > si, sii) diinä und siinä und miinä (Maa, Huät ..)
siini	seine	diini und siini und miini (Hosä, Schuä ..)
Siirtä	Sirte, Käsemilch	rom. Alpenwort lat serum die Sirten,1327 Sirmende, Sirpe, Sirte > Suuffi
siis	seines	diis und siis und miis (Hämli, Huus .. )
Siitä	Seite	mhd sîte uf ei Siitä uf di andär Siitä gang uf d Siitä! uf d Siitä tuä (vorsorglich) Wo dr alt von Euw hundärti woordä isch, hed är ä Tuusigär Nootä übärchoo,wos ä gfraagt hend, was är etz mid em Gäld machi, hed är gseid: das tüäg är ä chli uf d Siitä für die altä Tagä! > Wiibär-, Mannä-, Hööch-, Voor-, Wintär-
Siitä	Seiten	Flurname (Alp)
Siitäschtächä	Seitenstechen	dä muäs mä undär ä Schtei schpeuzä und drnaa dr Schtei widär druufleggä!
Siitäwald	Seitenwald	Flurname
Siitiweid		Flurname
Siitäli		Flurname
siitligä	seitlings	siitlägsä
siizä	siezen, Sie-sagen	> duuzä, iärzä
Silbär	Silber
Silbärmäntäli	Silbermäntelchen	> Frauämäntäli
silbärig	silbern	silbärig Hoochsig äs silbärdräätigs Bätti
Silbärä	Silberen	(Flurname)
Silchärsband	Silchersband	UR OW silchen (suhlen) sülchen, Sulz
simmär	sind wir	(sind miär) simmär di einzigä? simmär ä chli schtill!
simpel	einfach	lat simplus simpul eifach
Simsäli	Schelle, Glocke, Klingel
simslä	zwitschern	(Vögel) eis Gsimsäl
sind	seid!	sind ä chli schtill! sind so guät! BE siid Lienert sind sä guet!
sind	wir/ihr/sie sind	mr sind är sind si sind BE sii (UR Sind = Sünd)
singä	singen	Im Bisistaal hed dr Kapälaan predigät, äs muässid etz all singä mid dem nüüwä Büächli - ds Schmidigs Aläwiisi hed drnaa värussä gseid: as lang as iich daa i z Chilä gaa, singid daa nüd all! Vo Hand singä = ohne Orgelbegleitung ds Heimä värsungä: mit Lustigleben verloren
siniärä	sinnieren, nachsinnen
sinnä	sinnen	Gefässe eichen, Sinner: Eichmeister > Feckär, Zinärli
sinnä	sinnen	> bsinnä, hindärsinnä, Siin
Sintfluät	Sintflut, Sündflut	mhd sint vluot > Sünd
sirachä	lärmen, radauen	Sirach AT warnt vor Hader und Streit
Sirup		süsser Saft lat siropus mhd sirop sirupnä: Sirup machen >Latw.
Sisigä	Sisikon	UR
Sitz	Sitz
Sitzig	Sitzung
Sitzli	Kindersitz
sitzä	sitzen
sitzligä	sitzenderweise	sitzlägsä > schtändligä
süttig	siedend	mhd sütig
süüdä	sieden	mhd sie­den > Sutt, gsottä, süttig, iisüüdä
Süüdfleisch	Siedfleisch	(Kuhfleisch)
uusschlaa	sich lohnen	äs schlaad si uus! (vgl Bergbau: Erz ausschlagen)
värschnäpfä	sich im Reden unwillentlich verraten
ä	ein	ä Maa ä Frau ä paar ä chli ä jedä ä Ding ä söläs ä diänigä ä kä Bitz ä lengersi mee ganz ä schöönä > äkä, äwägg, du ä lüügsch! ä bisch än Esel! ä hesch ghaa! ä bisch äs!
ä	ihn	hesch ä gsee? äs hed ä ghaa! mä hed ä ghöört si hend ä!
Aalauf	Anlauf	än Aalauf nää ohne Anlauf: siehe aahäbligä
Aareisig	Einrichtung	Arbeitsvorgang ä schööni Aareisig!
aabrännä	anbrennen	d Gümel tüänd etz dä aabrännä sind aabrännt
aachoo	Feuer fangen	ds Huus isch aachoo! (Schülerdeutsch: das Haus ist angekommen!) “1809 sind 3 Häuser verbrunnen in der Tschalun, weil ein Glarner Enzionen Wurzlen brannte und davon angekommen sind!”
aadingä	andingen, ans Herz legen	(spr. aatingä) si heb mers weis wiä aadinget aatungä: angedungen
aagleid	ausgebreitet	si hend Mischt aagleid
aagnuu	gefallen	we hetts di aagnuu? (wie hat es dir gefallen? Musik, Theater, Vorfall)
aagschiirä	das Geschirr	ds Ross aagschiirä Sigrist: i muess der Pfarr gu aagschiirä (Messgewand anlegen)
aahaa	Kleider tragen	si hend Hüet aa hesch nüüd aa?
aareisä	anhetzen	muäss dr der Hund aareisä? schriftdeutsch anreisen (ankommen) > Aareisig
aaschtöössig	anstossend
aaträägä	zum Kauf anbieten	Fleisch aaträägä sich zur Hilfe anbieten: si hend si aatreid üüs gu hälffä
aarmägnössig	im Armenverzeichnis der Gemeinde	> eermär
Aarmähüüsler	Armenhausinsasse	- Heuet: Heuernte auf dem Landgut des Armenhauses, mit Zuzug der arbeitsfähigen Insassen (auch: Levitiertes Hochamt): ä Huuffä driussä und äs gaad nüüd!
Aarmi Seelä	Arme Seelen	(im Fegfeuer) siehe Sagen, Der Pfarrer im Thal, Freund der Armen Seelen Äs hend einisch ä paar eim pässlät und hend ä wellä ärgräslä, abär äs sind ä paar biin um gsii, won är choo isch - di aarmä Seelä hend dem ghulffä!
ääsig	essbar	äs ääsigs Gresli essfreudig: äs ääsigs Chuäli Gotthelf: äsig
Abschiid	Eidgenössische Abschiede	(Erlasse der Tagsatzungen)
Absiitä	abgelegener Ort	uf dr Absiitä
abbutzä	Schmutz abwischen	d Schuä, ds Gsicht abbutzä! neu: abfertigen
abchoo	abkommen	ä Chuä isch abchoo (hat sich losgerissen) i bi mi nüüd abchoo = ich konnte nichts verkaufen neu: abchoo = lustig werden druuf abchoo laa = es darauf ankommen lassen
abgaa	abgehen	verenden von Tieren äs sind ä paari abgangä
abglägä	hinlegen	är isch abglägä = hat sich zum Schlafen gelegt ds Taal isch abglägä
abheltig	abhältig, abschüssig	mhd abeheldig > heltä
abhockä	absitzen	hock ab! (je nach Tonart freundlich oder grob) Strafe absitzen
ablääg	abschüssig, abgelegen	> aalääg
abnää	2. Stimme spielen oder singen	Musik, tüänd abnää!
absägä	absagen	si müänd ds Fäscht absägä abgseid
abschlegig	abschlägig	abschüssig (Weg, Strasse) neu: ablehnend
abschtiilä	Stiele entfernen	(Chriäsi)
absitzä	absitzen	absitzä! in Deutschland: setzen! hinsetzen!
ä chli	einen kleinen Bissen	äs isch gad ächli chalt är isch ächli ä chliinä mr sind duä ächli ggangä
Achti	8 Uhr	äs schlaad halbi Achti nä dä Achti - achti: ihrer acht si sind achti i der Familli
achzgi	achtzig	är isch scho achzgi gsii dr achzgisch achtzig Hütt bin i zeerschtmal achzgi gsii!
Achtig	Achtung	si hend gaar kei Achtig mee
Adrässä	Adresse	auch Anträssi hesch ds Anträssi?
afä	viel	verkürztes aafaa, äs faad afä rägnä si söttid afä schaffä > afig
alig	früher	alig isch äs anderisch gsii
allzämä	allesamt	allzämä sind choo, allszäme insgesamt > zämä
alpä	eine Alp	ggalpät auch z Alp gaa, z Alp faarä, z Alp sii, älplärä
altvättärisch	altmodig, nach alter Väter Sitte
am	am	am Sunntig, am Schattä, am Bächli, am Haag, am Änd, am Ässä, am Schaffä, am Zämäghijä, am Drüü, am Redä aa, am beschtä, am fürnämmschtä, am meischtä, am dümmschtä, amänä Oort = am änä = an einem Ort ammär: an mir (a miär), ammär ghangät, vgl. Familienname Ambauen, Ambord, Ambühl, Amgwerd, Amstutz, Amstad, Amsteg, Wemfall (Dativ) gib s am Vatter am Vatter sis Huus
ämal	einmal	äs isch ämal einä i d Schiissä appäghiid, dä hed är drnaa gseid: amänä Oort muäss mä dänk sii! > einisch
Ambeissi	Ameise (anderswo Ämsä, Hambitzgi	(anderswo Ämsä, Hambitzgi, Hampeissi
Ambeissiband	Geitenberg
Ambeissidünns	schlecht	schlechte Suppe, schlechtes Getränk
Ambeissigeischt	Branntwein	Branntwein mit eingelegten grossen, roten Waldameisen, zum Einreiben gegen Gliederschmerzen
anä	heran	Ambeissibringä, Ambeissigaa, Ambeissifaarä anänanä: an ihn heran gang anänanä! chumm da anä! (Schuldeutsch: Komm zu mir anen!) anänand: a) aneinander si hangid anänand,b) in einem fort anänand bällä
anäsitzä	heransitzen chumm sitz da	chumm sitz da anä!
andär	andere	dr andär Schuä, di andär Siitä, äs anders Hämli (frisch), andäri Jaar, ganz än andärä > disä, disi
andärisch	anders	anderischt aaleggä (sich umziehen)
ändärä	ändern	äs chönnt si ändärä ds Gwand ändärä (umschneidern)
änzä	verhunzen	si hend ä ggänzt > äfärä, antärä
Appäluägärli	Aussichtspunkt	appä, Guugähüürli, Waart
appäwärchä	herunterarbeiten, sich erschöpfen	appägwärchät
är	ihr	(unbetont: iär) är simmär nüd värkoo är hend is nüüd gseid
ärchännä	erkennen	mä mag si nümmä ärchännä i denä Riätärä!
ärhärä	an den Haaren ziehen	si hend änand scho nu ärhärät!
ärnüüssä	niessen	är hed si müässä weiswiä ärnüssä
ärschlaa	verprügeln	(nicht zu Tode) mhd erslân > värschlaa dr Pfandweibel hed gsee, we da ä Fecker si Frau eeländ ärschlaad,won är hed wellä mit dem chiippä, isch sii uufgschossä und seid: das isch mii Maa!
as	als	1) as Puur as Chnächt as Goofä 2) so as schöön as geschter as lang as ich weiss wedes as d wottisch as viil as är hed mögä hiä isch nüd as mängä as det as wenig as ander as wiit as gseesch as gwüss as waar as i läbä as lang as ich da z Chilä gaa, singid da nüd all! Vergleich: drüümaal as hööch as hööch as äs Huus 3) je .. desto .. as mee as gisch, as mee as wend 4) dass, damit äs gaad nüüd, as mä da cha machä was mä wiil Schutzengegebet: .. hilf mir leben recht und fromm, as ich zu dir in den Himmel komm! .. as si cha a d Chilbi gaa chochä, as mä s cha ässä sid as das Schtäärbä ärfundä hend öbs etz waar siig, as nümmä alls waar siig? worum sind d Fischli gäärä undär dem Brüggli? - as nüd nass wäärdig, wänns chund gu rägnä 5) an das as Fäscht gaa äs gaad as Läbig 6) weil worum nüüd? - as i nüd wiil! > äs
äs	es	äs rägnät äs schniid äs dunndärät äs chund gu rägnä äs isch Sunntig äs isch si derwärt > ääs, is
äs	irgend	äs weer isch nämä äs wiä i d Schiissä appäghiid, und wo all glachät hend, seid är: äs woo muäss einä dänk sii!
äsiä	manchmal	ä siä gad äsiä äsiä einisch äsiä isch äs guät und äsiä gaar nüüd ehemals äs isch nämä nümmä wen äsiä Einschränkung von je (immer) = jeweilen, zuweilen, etwa > siä
ässä	essen	ich isä, du isisch, är isst, mr ässid, is! ässid! ässädmär! ich ääs, ich ässi, ich ha ggässä ds Ässä bringä aaggässnigs uusässä
au	auch	mhd ouch ich wett au! chuusch au? was hesch au? Äs sind einisch zwei Müüsli gsii,eis grau und das andär au! LU ou
Au	Au	mhd ouwe siehe Lustnau, Richisau, Gersau > Euw, Gau
äxgüsi	Entschuldigung!
bääggä	weinen	andernorts verpönt, bei uns immer noch vertrautes Wort für Weinen von Kindern und Trauernden mhd bâgen bbääggät, värbääggät, bbääggätä heichoo, Bäggigsicht, -buäb, -meitli >briäggä, brüälä, hüülä
Baan	Bann	(Holzbann, Jagdbann) uraltes Wort ahd bân, Bannspruch oder gebanntes Gebiet > Baawald, Bawalter, Brüggäbaan, Mattäbaan, värbandisiärä, värbannä Mz Bään (Eisenbahn, Seilbahn, Rollbahn, Kegelbahn) ursprünglich Spur eines Vorbeizuges vgl. Weg bahnen mhd bane Bäändli Bähnlein
Bäärgä	Bergen	ober Bisisthal
Baarnä	Futtertrog	ahd barno, siehe auch Raupfä
baas	besser, mehr	ahd bâz” vgl. fürbaswe gaats? - baas weder voranä! baasfeilär (billiger) dr baasischt (am besten) bas behuset ein wenig mehr: baasappä, baasfürä, baasuufä, baasuusä mhd uf baz auch basappä ff: einige bas hinten, andere bas vornen
bareglisch	brünstig	bargäugisch (seltsam, närrisch),parjägisch (sonderbar, verstört, geil) Musikgruppe “pareglish” 1997 Muotathal > jegisch, läuffig, narchtig, rüüssig, schtiärig
Bäsähälm	steife Halme zum Binden von Handbesen	(wir fanden sie im Riedmattli auf Kreuz)
Bäsi	Base	weibliche Verwandte ahd basa (heute: Gusiinä, Cousine)Bäsifrau: Schwester von Vater oder Mutter (heute: Tante)
Bass	Bass	(Musik, Stimme, Instrument) schonu ä Bass! > driibässig
BättTaag	Eidgenössischer Buss- und Bettag
bättisägnä	Überglauben haben	si hend ihm bättigsägnät (sie hatten einen Überglauben z. B. an Pfr. Schmid) > Füüfi bättä
Beäärdigung	Beerdigung	Leider sind die alten Worte dafür nicht mehr gebräuchlich: z Chilä tuä, Gräbd, Graablegi (Stalder) > Liich, Liichäzuug
beedwääg	beidenwegs, beide zusammen	(beedzämä hend glogä) vgl. sächsich: alle beede
Beinigs		Name eines steinigen Grundstückes, beidüürr: dürr wie Totengebein beihert: hart wie Knochen beimager: beinmager2) Bein (Schenkel) äs Bei schtellä uf d Bei schtaa Bei machä mit em lätzä Bei uufgschtandä hesch kä Siin sä hesch Bei! vgl Holz-, Stuhl-, Tisch-, Stand-
beizä, Beizi	beizen, Beize	mhd beitzen a) Jagdköder legen am Fuchs beizä, as är uf d’Beizi chund b) Geburtsvorfall der Kuh c) Leder oder Holz mit scharfer Flüssigkeit behandeln d) zähes Fleisch mürbe machen durch Einlegen in Essig e) Pferde füttern,in Gaststätte einkehren neu: Beiz, Beizli = Wirtshaus, Speiserestaurant
Bettmümpfäli	Süssigkeit vor dem Schlafengehen
bi	ich	> bis, bisch, gsii, sii, simmer, sind
Bibärnällä	Pest	ässid Schtränzä und Bibernällä! Pimpernelle, Pimpinella > Pumpär
Biicht	Beicht	mhd bîhteschpiägel : Beichtspiegel, -schtuäl: Beichtstuhl, -sitzä: Beichte abnehmen, -vatter
Biis	(künstliches) Gebiss	mhd bizz ds Biis verloorä eine ältere Frau erhielt ein neues Gebiss, da prahlte sie: etz hani scho äs Biis duräplodärät!
Biissär	Beisser	bissiges Tier, Juckreiz, erste Zähne, Mundstück
binä	bei ihnen	(bi inä) binä gsii
binänand	beieinander	binänand sii Gesundheitszustand: guät binänand schlächt binänand
binem	bei ihm	(binäm, binum) ich bi binem gsii > binä, biinä
Biräkösi		aus gedörrten Birnen, Inhalt vom Biräweggä
Biräweggä	Wecken mit Biräkösi gefüllt	> Weggä
Bisi	Brünnlein	Bisi machä
Bisistaal	Bisisthal
bissig	bissig	ä bissigä Cheib (Hund oder Mensch) Jedä Hund isch bissig, aber nüd jedä Bissig ä Hund!
blääjä	blähen	mhd blaejen wän ä Chuä blääjät, muäss mä si gu schtächäNiidlä blääjä: Rahm blähen bblääti Niidlä: SchlagrahmNiidlä Blääjär: länglicher Kübel mit Stöpsel auch Blääji Chübel
bläätärlä	Bildung von Luftbläschen	äs bläätärlät umäblaatärä: sinnlos etwas tun >Blattärä