Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
naa	nach, entlang	am Wääg naa, där Maarch naa, dr Naasä naa, dr Muätaa naa, dr Hööchi naa, dr Längi naa, dr Chüürzi naa > nachä, änandäränaa
Naa-	Nach-	> Naach-
Naaguu	Nachgeschmack
Naahelig	Nachheiligtag
Naasummär	Nachsommer, schöner Herbstanfang
Naawind	Nachwind, Sog	(Laui, Föhn, Eisenbahn) > Tuusch
Naawintär	Nachwinter, Spätwinter, noch nicht Lanzig	> Namittag
naagää	nachgeben	ächli voor- und naagää d Chelti hed naaggää
naagänds	nachgehends, gegen Ende
naatuä	nachtun, Nachgedächtnis halten	ä wem tuänds da naa? naattaa auch nachätuä
naach	nach, entlang	(betont)mhd nâch > na, naa, nachä, nooch
Naach-	Nach-
Naachgmeind		nachgeholte (ausserordentliche) Landsgemeinde
Naachheiligtaag	Nachheiligtag	(Weihnachten, Ostern, Pfingsten) auch Naahelig
Naachfaarä	Nachfahren, Nachkommen
Naachlass	Nachlass, Hinterlassenschaft
Naachnaam	Nachnahme	(neu, Postwort)
Naachnamä	Nachname, Beiname	mhd nachname
Naachpuur	Nachbar	> Nachpur
Naachrichtä	Nachrichten	vom Radio
Naachruäf	Nachruf	(Nekrolog) Äs isch niämärt äsoo guät we sin Naachruäf - und niämärt äsoo schlächt we sin Ruäf!
Naadlä	Nadel	mhd nâdel Verkl. Näädäli >?Naat, Chriisnaadlä, Gufä
naadlä	Tannen-Nadeln verlieren	dr Chrischtbaum naadlät > chriisä
Naasä	Nase	mhd nase d Naasa butzä uf d Naasä schiässä dr Naasä nachä > Schnudär-, Wundär-
Naasäblüätä	Nasenbluten
Naasäbööggä	Nasenbrocken
Naasälumpä	Nasenlumpen, Nastuch	> Fazzäneetli
Naasäschnüüzä	Nasenschneuzen
Naasäschpiägäl	Nasenspiegel	(Brille)
Naat	Naht	äs Näätli i dä Haarä: Scheitel Mz Näät
Naazä		Familienzuname Nachkommen des Ignaz Schelbert
Naazlis Naaz		Familienzuname Ignaz Schelbert
a	an	a dr Sunnä a dr Muotaa a d Heiteri gaa a d Händ früürä a dr Naasä nää a Wiänachtä a dä Fiirtigä a dr Fasnacht a dr Gmeind (an der Versammlung) a dä Bluämä schmöckä, Wemfall (Dativ) a wem bisch du? a wem isch das Auto? gib s a dä Goofä! gib s a miär! seisch äs a niämerem! a dem gseet mäs nüd aa a allem aa Hau a dr Chatz dr Schwanz ab > a dr, am, an
ämal	einmal	äs isch ämal einä i d Schiissä appäghiid, dä hed är drnaa gseid: amänä Oort muäss mä dänk sii! > einisch
änandäränaa	schnell, eilig, sofort	(= einer dem anderen nach)
bald		früher bei uns völlig ungebräuchlich >änandäränaa, gleitig, glii
Bööggä	kleines Unding	Bööggä-Album (Nastuch) > Naasäbööggä
borä	bohren	beim Schreiner, Schmied, Zahnarzt i dr Naasä borä
butzä	putzen	mhd buzen > putzt, värbutzä reinigen Schuä butzä Naasä butzä butzä, nüd bützälä! bbutzt und gsträälät > abbutzä, uusbutzä
cheib	unwillkommen	cheibä Züüg, cheibä Wätter, cheibä Zändwee, der cheibä Roscht, diä cheibä Naadlä het mi gschtochä! Verstärkung: cheibä schöön Ein Pfarrer (oder ein Ehemann) ist im 1. Jahr ä cheibä schöönä, im 2. Jahr ä schöönä, im 3. Jahr ä cheibä, im 4. Jahr ä schöönä cheibä!
Chriisnaadlä	Tannennadeln
chriisä	Fallen der Tannennadeln	> naadlä
Chrüüz	Kreuzzeichen	ds Chrüüz machä Wännt etz dä nüd bessär jassisch, sä mach dr ds Chrüüz, und drnaa chasch ächli is Bett! übers Chrüüz (querüber)
därnaa	danach, nachher	und därnaa sinds .. und därnaa isch .. hörte man früher so schön beim Erzählen,jetzt hört man meistens nachäthäär
därnaa	je nachdem, dementsprechend	därnaa für einä äs hätti Heu, aber ds Wätter isch nüd därnaa äs isch därnaa äs Preichä
därnaafürtig	gewisse	därnaafürtig dörfid alls > fürtig
diä	diese	diä (betont) diä huärä Huänder! diä Hitz! diä Farbä! Zmitzt i dr?Nacht hends am Doktär aaglüütät: däs Chlii hed ä Naadlä värschlückt! Dä fraagt dr Doktär: bruuchid iär diä Naadlä nu diä Nacht?
Elti	Älte	(Alter) i siinär Elti, vor Elti nümmä mögä, dr Elti naa iischriibä
für	Eigenschaft	was isch das für einä? drnaa für einä > fürig, fürtig
gältä	gelten/gegolten	ggultä mhd gelten Dr Pfarr hätt bim Alpävärsägnä zletscht nu söllä hööch uufä und hed nümmä mögä,dä hed är uufägrüäft: ghööräd iär mi? - Jaa! - Dä sölls gältä vo da undänuufä! - Drnaa hends dobä ä Chääs zeigt und grüäft: öb är ä gsääch? - Jaa! - Ja dä sölls ä gältä!
gleitig	schnell, sofort	mhd geleitig, gelenkig)chumm gleitig! dr gleitigä wägät (auf schnelle Art) der gleitigär isch zeerscht> gschwind, änandäränaa, hurtig
Gmeind	Gemeinde	urspr. und heute noch: Versammlung der Bürger, der Genossen > Naach-, Uus-,jetzt auch: Gebiet, Verwaltung, Büro der Gemeinde: uf dr Gmeind)
Gnaad	Gnade
Gnaad Gott		möge Gottes Gnade dies verhüten (oder bestrafen)!
Gnaadähüüchlär	Scheinheiliger
gnuu	genommen	gnummen äs hed alls gnuu = alles erfroren, abgestorben, verdorben, mitgerissen >?nää LU gnoo ZH gnaa
grüblä	bohrend graben	mhd grübelen i dä Oorä (i dr Naasä) grüblä neu: nachdenken
Guu	Geschmack im Mund	frz gou Guu gää (würzen), Guu nää (schal werden) > Ab-, Häärd-, Naa-, Mang
Gwundär	Gewunder	(sich wundern) -chrattä, -fitz, -füdlä, -naas, -sack, -seckli, -suppä (vgl dagegen Wunderkind,Wundermittel)
Haagänaasä	Hakennase
Heiligtaag	Heiliger Tag	(Weihnachten, Ostern, Pfingsten) > Naaheilig
helig		alte Form für heilig: Helig Aabäd, Helig Nacht, Helig Taag, Naahelig
hübschäli	sorgfältig, sachte, bedächtig	mhd hubschlich Mann zur Frau in Seenot: Tuä du Rüw und Leid ärweckä, und drnaa lach die hübschäli appä! Alter Mann: Mä muäss dänk ä so hübschäli värhiijä!
Hützgär	Schluckauf	anderswo: Hitzgär, Gluxi, Hitzgi, Hixi wä mä dr Hützgär übärchund, gschwind ä Schtei uufläsä, det anä schpeuzä, und drnaa dr Schtei widär druuf tuä!
Ips	Tabakspfeife aus Gips	mhd gips, vgl. Ybbs (Fluss und Ort westlich Melk A) Eim hends einisch dr Ips mit Schwarzpulver gladä: är isch drnaa ä chli schwarz gsii im Gsicht!
laa	lassen	mhd lâzen ich laa, du laasch, är laad, mr land, lach! lammär! land! i liäss, ich lassi, ich ha gglaa tuä das la sii laa! ich laa di la sii! > aa-, ab-, appä-, durä-, fürä-, loos-, inä-, naa-, usänand-, uss-, uus-, zämä-, zuä-, zuächä-, zwäg-
maschgäräädlä		maskiert an die Fasnacht gehen Ds Kandiiters Hans hed müässä fürächnüüä und hed drnaa gseid: äs isch nüd zviil, wännt drfüür chasch zweimaal maschgäräädlä!
mauglä	dunkelwerden	(anderswo Morgendämmerung) äs mauglät im Mauglä im Naamaugli 1997: “Maugler-Club Illgau” auch: augenzwinkern, dahinsiechen. Herkunft unklar) engl muggy (schwül, nieselig )
na	nach	na Chiläs, na Hiirtäs, na Mälchäts, na dr Schuäl, na dä zwölfi, na dä einä, na dä Fiirtigä > Namittaag, Naa- , nachä
nach	nach	nach um Ässä nach ärä Wuchä anderswo naa > na, naa
nachähaa	nachhaben	> naatuä (Gedächtnis halten)
nachäschnaaggä	nachkriechen	Schuänis Thummäs hed einisch usinnig düürschtät und isch anä See gu trinkä: är heig drüümaal müässä nachäschnaaggä!
nachätuä		2) Gedächtnis in der Kirche für jemanden > naatuä
obsi	aufwärts	äs gaad obsi (wörtlich, bildlich) obsi und nidsi äs chund mr alls obsi (Brechreiz) Obsifrisuur (aufgesteckte Haare), Obsinaasä (Stupsnase)
Pfnaasch		etwas wie > Tschaargg
pfnaaschä	schwer tun
pfuusä	brausen	mhd phûsen dr Wind pfuusät Dr alt Chräämär hed si la värsee und seid drnaa: sä lammärs etz la pfuusä! (den Schlitten sausen lassen: wie früher oft im Winter beim Heuholen auf Illgau) neu: schlafen.
Ruäff	Ruf	mhd ruof > Bätt-, Gant-, Naach-
rümpfä	rümpfen	mhd rümphen runzelig machen d Naasä rümpfä
rünnä	rinnen, ausrinnen	mhd rinnen, rünnen grunnä d Leitig rünnt d Naasä rünnt
Rutz		Ruck und daraus Riss im Tuch, im Holz är hed ä Rutz gnuu und därnaa heds ä Rutz ggää Familienname Rutz > Ritz
Satz	Satz	mhd satz (von setzen). Mz Sätz Vielfältige Verwendung: i dä Bäärgä heds ä Huuffä Sätz,i dr Schuäl müänds Sätz und Uufsätz machä,dr Schriinär macht au Uufsätz (abär us Holz),dr Schuäni macht Absätz und Iisätz, und ä Chrischt macht guäti Voorsätz,drnaa für Tiärli nänd usinnägi Sätz, wänns värchlüpfid,einä tuät ä Satz i Ziitig, und wämä dr Kafi fertig trinkt, heds zletzscht nu Satz am Bodä! Und einä isch i d Sätz choo! (wütend geworden)
schmuurpfä	schrumpfen	gschmuurpfäti Öpfel > schnaarpfä, schnuurpfä
schnaaggä	kriechen	(wie eine Schnake) > nachäschnaaggä 1649 man sieht Schnägt herumschnaggen
Schnaaggä	Schnake	mhd snake 1) Stechmücke 2) Nacktschnecke > Schnägg
schnaarpfä	schrumpfen
Schnägg	Schnecke	mhd snecke Schnäggä > schnaaggä 1) Schnecke Ez, Mz Schnäggä, decklät Schnäggä, Schnudär-, Kapiziner- 2) kurzer Wagen oder Schlitten mit 2 Rädern Schnäggämänär 3) rundes Gebäck (wie Schn.haus) vgl Schneggenburger (Wein)
schnäll	schnell	bisher völlig ungebräuchlich bei uns, dafür: änandäränaa, gleitig, gschwind, hurtig, raass > schnellä
Schnudärnaas	Rotznase, ungepflegtes Kind	Mz Schnudärnääs
schnuurpfä	notdürftig nähen	ä Schranz schnuurpfä,auch schrumpfen d Öpfel schnuurpfid, sind gschnuurpfät > schnaarpfä, schmuurpfä, zuurpfä
Schpannaadärä	Achillessehne
schwarznä	schwarzen Kaffee trinken	Ein Bub war bei den Kapuzinern zum Mittagessen und erzählte: und drnaa hemmär gschwarznät mid denä Kapiziinär!
Siitäschtächä	Seitenstechen	dä muäs mä undär ä Schtei schpeuzä und drnaa dr Schtei widär druufleggä!
singä	singen	Im Bisistaal hed dr Kapälaan predigät, äs muässid etz all singä mid dem nüüwä Büächli - ds Schmidigs Aläwiisi hed drnaa värussä gseid: as lang as iich daa i z Chilä gaa, singid daa nüd all! Vo Hand singä = ohne Orgelbegleitung ds Heimä värsungä: mit Lustigleben verloren
taa	getan	das hesch käm Tootnä taa! äs heds duä ttaa > tuä In ärä Familli mid ä Huuffä Goofä hend alig am Abäd, wänn der Vattär heichoo isch, alli müässä anäschtaa, und dr Vattär hed a jedem dr Reihe naa a Grind anä gschlagä,wänn eis grüäft hed: i ha dä nüüd ttaa! - hed är gseid: tuäsch dänk nu! und drnaa sinds abghockät zum ds Nacht ässä!
Tätsch	Plattgedrücktes	-chappä, -dach, -huät, -naasä, Eiär- -
Tschaargg	Schlufi	Pfnaasch, Tschiänggi, chund nüd fürsi mhd schâr = Fleisch (sterblicher Mensch frz chaire)
tuä	tun, machen	mhd tuon ich tuä, du tuäsch, är tuäd, mr tüänd, tuä! tüämmär! tüänd! ich täät, ich tüäg, i ha ttaa tuä etz braaf! we das tuäd! äs tuät’s etz dä! > aa- ab- ii- inä- übär- hii- naa- uuf- uus- vär- zuä- zuächä- Hilfswort (Lötscher 107): tuä schöön ässä! är tuäd ässä är tuäd öppis machä juuzä tuäd är guät chochä tuäd si guät schmöckä tuäd äs guät rägnä tuäds abär nüd windä töönä tuäds schööntüänd schöön ässä! tüänd das la sii laa! tüänd ächli liislig! si tüänd heuä, holzä, brüggnä, schaffä, läsä, rächnä, schriibä .. müässä tüänds nüüd, abär machä söttäts äs! tüämär (tüänd miär) das machä! tüämär das machä? tuä mär d Türä uuf! d Bei tüämär (tüänd miär) wee die Beine tun mir wehich ha z tuä höfliche Bitte: tuäsch miär das machä? täätid iär das machä?
Tuusch	Tausch	mhd tûsch 1582 ein Tusch troffen Luftzug (> Naawind)
värschlückä	verschlucken	1) Zmitzt i dr Nacht hends am Dokter aaglüütät, däs Chlii heig ä Naadlä värschlückt! Da fragt der Dokter: bruuchid iär diä Naadlä hinäd nu? 2) in den falschen Schluck bekommen
värsüüä	versauen, verunreinigen, verschwenden, verderben	Si hend alls värsüüät - und därnaa isch d Fluä choo! das schlächt Wättär hed dr ganz Summär värsüüät
wee	weh	tuäds wee? (macht es Schmerzen?) äs isch einä gu Zänd la ziä uf Schwiiz,dr Doktr hed drnaa gfraagt: hend Sie’s schtarch gschpüürt? da seid der alt Jeger: gschpüürt han i nüüd, abär wee ttaa heds we värrreckt!
wesi	wässerig	wesi Gümel, ä wesi Naase (Übername: dr Wesi)
Wundär	Wunder	äs Wundär! scho widär äs Wundär! -chrattä, -fitz, -füdlä, -naasä, -suppä
zhindärisch(t)	zuhinterst	Dr Güntärä Balz isch zschpaat choo zum Hauptvärläsä, dr Haupmä hed ä aagschnerzt und drnaa befolä: zhindärisch iischtaa! - dr Balz isch glii widär fürächoo: zhindärisch isch scho einä!
zuächälauffä	zulaufen	ä zuächägluffnä Hund (grob für Neuzugezogene vgl BE zuächägschlängget, - gschnaaget = neu zugezogen, nicht einheimisch) -