| Muotathaler Dialekt | Schriftsprache | Erläuterung | Foto | Audio |
|---|---|---|---|---|
| deer | der, dieser | (betont) deer Rauch! deer Schnee! deer Gschtank! deer Sunntig, nüd disä = dieser Sonntag, nicht der nächste | ||
| deerä | dörren | (Obst, Nüsse) mhd derren | ||
| Deeri | Dörranlage | > Uusdeerig | ||
| anähaa | dauern | das Wätter hed anä söttigs Fleisch hed nüd lang anä (hält nicht lange frisch) dr Doktr hed am groossä Hofär gseid, är müäss ufs Häärz uufpassä - da hed deer glachät: as lang as i läbä, heds glaub i anä! | ||
| da | da | diä da deer da daas da diä daanä da das Huus da la da hiä! schau da! aber auch: halt! | ||
| ddeert | gedörrt | deerti Birä (> teerä = teeren) > doorä, düür | ||
| disä | dieser da der andere | nüd deer, disä! | ||
| düür | dürr | mhd dürre Hend är düürs? (Zuruf beim Heuen) düüri (ü tief) Birä sind tüüri (ü hoch) Birä > deerä, tüür | ||
| Eerägi | Stolz, Überheblichkeit | (von > aarig) deer isch än Eerägi! | ||
| feissä | fett werden | äsoo feissät deer we värruckt | ||
| Frömmi | Frömmigkeit | deer isch etz au ä Frömmi! är tuäd vor Frömmi ä Dümmi! | ||
| Härä | reicher Haarschopf | deer hed ä Härä! ghärät: behaart > Tschuupp | ||
| Müüs | Mäuse | äs hed Müüs! Muskelpaket am Oberarm: deer hed Müüs! | ||
| niänähii | nirgendwohin | ich cha deer niänähii tuä nirgendwohin tun (Herkunft nicht erkennen) > nämähii | ||
| Ofädeerts | im Ofenrohr Gedörrtes | |||
| rüüä | reuen | mhd riuwen das rüüt mi nu lang! nimm nur, äs rüüt mi nüüd! deer isch nüüd z rüüä (nicht zu bedauern) äs rüüti mi nu lang! | ||
| schlug | ich schlüge | i schlug deer zämä > schlaa | ||
| Schwindsucht | alter Name für allerlei (meist Tuberkulose) > Uusdeerig | |||
| teerä | dörren | > deerä (dörren) | ||
| Uusdeerig | Ausdörrung | alt für Tuberkulose usw. > Uuszeerig | ||
| Uuszeerig | Auszehrung | > Uusdeerig | ||
| Värdeerbi | Verderber, Spielverderber, Bösewicht | |||
| värbottä | verboten | Dr Kaplan Costa hed mr einisch värzellt, wen är mid em Bischof Caminada eebig kriägät heig,är isch bim värzellä endär leeb wordä und hed zletscht gseid: deer Bischof könnt i töödä - abär isch värbottä! | ||
| värcheert | verkehrt | värcheert anschtatt lätz! dr värcheertä wägät ds Jackä Franz hed mr einisch ärchläärt, wen ä Fuugä (Fuge: zwei widerstreitende Melodien) gang bim Handoorgälä: da müäss deer, wo di zweit Schtimm schpili, värcheert wärchä! | ||
| värdäärbä | verderben, zugrundegehen | mhd verderben er/sie/es verdiirbt äs isch värdoorbä värdäärbis guät > värdeerbä | ||
| värdeerbä | verderben, zerstören | värdeerbt > Värdeerbi, värdäärbä | ||
| wo | welcher | deer wo das gmacht hed das Huus wo üüsäs isch öppis wo niämär weis diä wo nüd choo sind |
| Dialekt: | deer |
| Deutsch: | der, dieser |
| (betont) deer Rauch! deer Schnee! deer Gschtank! deer Sunntig, nüd disä = dieser Sonntag, nicht der nächste | |
| Dialekt: | deerä |
| Deutsch: | dörren |
| (Obst, Nüsse) mhd derren | |
| Dialekt: | Deeri |
| Deutsch: | Dörranlage |
| > Uusdeerig | |
| Dialekt: | anähaa |
| Deutsch: | dauern |
| das Wätter hed anä söttigs Fleisch hed nüd lang anä (hält nicht lange frisch) dr Doktr hed am groossä Hofär gseid, är müäss ufs Häärz uufpassä - da hed deer glachät: as lang as i läbä, heds glaub i anä! | |
| Dialekt: | da |
| Deutsch: | da |
| diä da deer da daas da diä daanä da das Huus da la da hiä! schau da! aber auch: halt! | |
| Dialekt: | ddeert |
| Deutsch: | gedörrt |
| deerti Birä (> teerä = teeren) > doorä, düür | |
| Dialekt: | disä |
| Deutsch: | dieser da der andere |
| nüd deer, disä! | |
| Dialekt: | düür |
| Deutsch: | dürr |
| mhd dürre Hend är düürs? (Zuruf beim Heuen) düüri (ü tief) Birä sind tüüri (ü hoch) Birä > deerä, tüür | |
| Dialekt: | Eerägi |
| Deutsch: | Stolz, Überheblichkeit |
| (von > aarig) deer isch än Eerägi! | |
| Dialekt: | feissä |
| Deutsch: | fett werden |
| äsoo feissät deer we värruckt | |
| Dialekt: | Frömmi |
| Deutsch: | Frömmigkeit |
| deer isch etz au ä Frömmi! är tuäd vor Frömmi ä Dümmi! | |
| Dialekt: | Härä |
| Deutsch: | reicher Haarschopf |
| deer hed ä Härä! ghärät: behaart > Tschuupp | |
| Dialekt: | Müüs |
| Deutsch: | Mäuse |
| äs hed Müüs! Muskelpaket am Oberarm: deer hed Müüs! | |
| Dialekt: | niänähii |
| Deutsch: | nirgendwohin |
| ich cha deer niänähii tuä nirgendwohin tun (Herkunft nicht erkennen) > nämähii | |
| Dialekt: | Ofädeerts |
| Deutsch: | |
| im Ofenrohr Gedörrtes | |
| Dialekt: | rüüä |
| Deutsch: | reuen |
| mhd riuwen das rüüt mi nu lang! nimm nur, äs rüüt mi nüüd! deer isch nüüd z rüüä (nicht zu bedauern) äs rüüti mi nu lang! | |
| Dialekt: | schlug |
| Deutsch: | ich schlüge |
| i schlug deer zämä > schlaa | |
| Dialekt: | Schwindsucht |
| Deutsch: | |
| alter Name für allerlei (meist Tuberkulose) > Uusdeerig | |
| Dialekt: | teerä |
| Deutsch: | dörren |
| > deerä (dörren) | |
| Dialekt: | Uusdeerig |
| Deutsch: | Ausdörrung |
| alt für Tuberkulose usw. > Uuszeerig | |
| Dialekt: | Uuszeerig |
| Deutsch: | Auszehrung |
| > Uusdeerig | |
| Dialekt: | Värdeerbi |
| Deutsch: | Verderber, Spielverderber, Bösewicht |
| Dialekt: | värbottä |
| Deutsch: | verboten |
| Dr Kaplan Costa hed mr einisch värzellt, wen är mid em Bischof Caminada eebig kriägät heig,är isch bim värzellä endär leeb wordä und hed zletscht gseid: deer Bischof könnt i töödä - abär isch värbottä! | |
| Dialekt: | värcheert |
| Deutsch: | verkehrt |
| värcheert anschtatt lätz! dr värcheertä wägät ds Jackä Franz hed mr einisch ärchläärt, wen ä Fuugä (Fuge: zwei widerstreitende Melodien) gang bim Handoorgälä: da müäss deer, wo di zweit Schtimm schpili, värcheert wärchä! | |
| Dialekt: | värdäärbä |
| Deutsch: | verderben, zugrundegehen |
| mhd verderben er/sie/es verdiirbt äs isch värdoorbä värdäärbis guät > värdeerbä | |
| Dialekt: | värdeerbä |
| Deutsch: | verderben, zerstören |
| värdeerbt > Värdeerbi, värdäärbä | |
| Dialekt: | wo |
| Deutsch: | welcher |
| deer wo das gmacht hed das Huus wo üüsäs isch öppis wo niämär weis diä wo nüd choo sind | |