Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
bisch	du bist	ä bisch ä Esel!
Bischof	Bischof	äs Bischöffli (kleiner Bischof) > Iiffälä, Chlaus
a	an	a dr Sunnä a dr Muotaa a d Heiteri gaa a d Händ früürä a dr Naasä nää a Wiänachtä a dä Fiirtigä a dr Fasnacht a dr Gmeind (an der Versammlung) a dä Bluämä schmöckä, Wemfall (Dativ) a wem bisch du? a wem isch das Auto? gib s a dä Goofä! gib s a miär! seisch äs a niämerem! a dem gseet mäs nüd aa a allem aa Hau a dr Chatz dr Schwanz ab > a dr, am, an
ä	ein	ä Maa ä Frau ä paar ä chli ä jedä ä Ding ä söläs ä diänigä ä kä Bitz ä lengersi mee ganz ä schöönä > äkä, äwägg, du ä lüügsch! ä bisch än Esel! ä hesch ghaa! ä bisch äs!
ä	auch	är isch ä nu ggangä! bisch ä scho daa? > au
aachoo	berühren	nüd aachoo am frisch Gmaalätä! bisch aachoo!
aagleid	angekleidet	bisch afig aagleid? > aaleggä
Aff	Affe	Tornister (> Haaraff), Schimpfwort äffälä (nachäffen) Äffli Z Schwiiz ussä hed einä dr Güntärä Balz wellä aazündä: vorig isch äs ganzäs Poschtauto voll Affä is Taal inä gfaarä! dä seid dr Balz: worum bisch duu nu daa? hesch kä Platz me ghaa?
alt	alt	we alt bisch du? alt woordä und wiit umächoo alts Brood, altä Schnee, das alt Jaar, Alti Meitli (ledige ältere Frauen) > eltär, eltisch, eltälä
anä	im Vergleich zu	a miich anä bisch du chlii
ärchiimä	aufkeimen, wieder genesen	bisch ärchiimät?
Baabäli		Verkleinerung von Baabä bisch äs Baabäli! beim Kegeln: alle 9 Kegel umgefallen: äs Baabäli! > Babälä
bättä	beten	gu bättä gaa bbättät Bischof Caminada fragte ein Mädchen: hesch hütt au bbettet (Churer Deutsch für bättä) am Morge? - nei, i ha müässä gu d Häfä läärä! (> bettä) zu Gott bättä: Gebet in der Kirche für einen Sterbenden (das geschah einmal für den Rüteli Klemens - da kam er selber dazu!) über ä Tisch bättä: Tischgebet verrichten
bi	ich	> bis, bisch, gsii, sii, simmer, sind
bbräämät	mit Russ beschmiert	bisch ganz bbräämät > värbräämt
Charä	Karren, Kar, Karst	Nach einer eindrücklichen Karren-Führung mit Prof. Bögli auf der Karretalp rief mir ein Einheimischer zu: so bisch au diä huärä Schtei gu gschauä! - Der Heiland habe bei der Himmelfahrt Fussspuren auf dem Felsboden hinterlassen: ä chli gcharät hed är ämal nu! >Karrätalp
chiippä	keifen, schimpfen, zanken	mhd kîben: chasch dä gu chiippä, wänn d nüd teubä bisch! Pfr. von Euw um 1740: Händel anfangen und kippen Hebel Chib, chibe, chibig BE Chyb, chybe, chybig gekeift: är hed gchiippt Gekeife: äs huärä Gchiipp
daa	hier	(mit Betonung) daa bin i daa gaasch nüd durä! bisch daa? daada = daa da hier da: daa da chasch nüd durä! dieser da: där daa da!
däs	das	däs bessär däs liächtär ä bisch ä Esel - däs bisch!
draa	daran	(betont) duu bisch draa! nüd zviil Salz draa! drum und draa
dräckät	dreckig	(auswärts: dräckig) di dräckät Wösch ä bisch ganz dräckät Äs git gwüss dräckäti Händ, aber au dräckäti Müülär und giftägi Zungä! (zur Handkommunion)
du		du bisch .. du chasch ... du hesch .. Du heiligs Värdiänä! Du heitärä Beck! Du Schtäärnä Cheib! Du värbrännti Zeinä! > ä, duu, e du, t
dussä	draussen, heraus	mhd da uzzen herausgekommen: d Sunnäwirbel sind scho dussä d Hääg sind scho dussä (aus dem Schnee) ds Vee isch scho dussä (im Freien) du bisch dussä (aus dem Spiel) draussen, ausserhalb des Thals: dussä värschtands das nüüd > driussä
duu	du	(betont) duu bisch äs! duu bisch äs?
einä	einer, jemand	einä vo denä äs isch nur einä einä isch gschuld duu bisch einä, daa hends einä! = sonderbar, wenig brauchbar dr meischt as einä
Folgi	einer der gehorcht	bisch nämä kä Folgi!
früntli	freundlich	bisch nüd gad ä früntlächä > gfründ
fürnämm	vornehm	mhd vürnaeme ganz fürnämmi Lüüt! bisch zfürnämm drzuä? (willst du das nicht machen?)
fürti	wenn schon	fürti as daa bisch, chasch grad ä nu daas machä! auch furti > ufärti
geborä	geboren	mhd geborn wänn bisch du geborä? (alt: woordä)
gnäädig	gnädig	früher: Die gnädigen Herren und Oberen Gnädiger Herr: Anrede für den Bischof (bis zum Konzil)
ggrächät	zurechtgelegt, bereit	bisch ggrächät? hesch alls ggrächät? > rächä
hä!	he!	Zwischenlaut, oder Anhängsel: gell, nicht wahr gält hä! o hä! ohä lätz! hä hä! (ätsch!) Hä hä! bisch nüd bessär wedär andär!
Ibschgä	Ibisch, Eibisch	(Hibiscus) “man sammelt die durststillenden Beeren für Sirup und Zeltchen”
letscht	letzt	mhd lest bisch dr letscht? Mutter: muäsch du eister däs letscht Woort haa? Tochter: i ha nüd gwüsst, as du nu öppis wottisch sägä! > alläriletscht
gmälbät	mehlig	bisch ganz gmälbät gmälbät Gümäl
Meischtär	Meister	Soo Meischtär! äsoo bisch du ä chli mee Meischtär, bisch du gaar nüüd Meischtär Meischtär mögä: überwältigen, bewältigen
miinä	meiner	(betont) mhd mîn welä Huät isch miinä? das isch miinä! Dr Güntärä Balz hed ä Hund zuächätaa oni Maarkä,dr Lanteger hed ä gfraagt, öb der Hund siinä siig - Nei - Abär är lauft Inä nachä! - Du laufsch miär au nachä und bisch nüd miinä!
niid		er/sie/es immt är niid nüüd ä bisch ä kä Taag sichär, ass di nüd niid (erwischt mit Krankheit oder Tod) > nää
öppä	etwa	ahd etwe mhd ete är gaad öppä is Wiirtshuus äs isch öppä Drüü wo gaasch öppä hii? chum öppä einisch hei! bisch öppä chrank?
paraad	bereit	lat paratus bisch paraat? ds Ässä isch paraat Aus dem gleichen Wort: Parade und Apparat pareglisch > bareglisch
Phiitschä		Fam. Ulrich des Pius, Fam. Betschart des Tobias Bischof zu einem Ministranten: so du heissisch Pius, we dr Papst! (Pius XII)- Ja, aber drsälb heisst nüd Gweerder!
preziis	präzis, genau	(lobend, verächtlich) lat praecise frz précis engl precise preziis troffä! ja preziis äso ä Lööli bisch!
greisät	gerüstet, reisefertig, bereit	mhd gereizet bisch greisät?
schöön	schön	mhd schoene 1) lieblich: ä schöönä, ä schööni, äs schöns ä schööni Gschicht 2) sehr, viel: äs hed schöön Graas äs isch gad schöön wüäscht Wättär 3) recht, richtig: ds schöön Händäli gää! 4) wüst, schlecht: ä schööni Gschicht! duu bisch mär ä schöönä! öppis Schöns aagreisät Schöönä wiissä Faanä, Tubaksack! (Worte zur Posthornmelodie) anderswoschöün, schöö, scheen
schwääbälä	schwäbisch reden, deutsch reden
sii	sein, bleiben	ich bi, du bisch, är isch, mr sind, simmär, i siig, i wäär, i bi gsii eifach ä chli sii lach das la sii! eistär muäss äs iich sii!
Suu	Sau	lat sus ahd sû Schimpfwort: bisch ä Suu! Jasskarte: Suu (Ass)> Dräck-, Fäärli-, Gwand-, Schällä-, Wääch- UR NW Sui LU Sou
teub	zornig	mhd toub Hänis Hermann hätti söllä am Aabäd gu chiippä mid dä Goofä: chasch dä gu chiippä, wännt nüd teubä bisch! Illgau: süüsackteub
Tubäl	Tölpel, Dummkopf	Tubäli dass die Bischöf söliche Duppel zu Priesteren wijichend! mhd tumpel = Dummkopf
uuf	auf	mhd ûf, engl up uuf und äbä (ganz eben) uuf und äändli (genau so) uuf und drvoo (auf und davon) Türä uuf! (aufmachen!) bisch uuf? (aufgewacht, aufgestanden) UR üf NW uif > Uuf-, uufä
värbottä	verboten	Dr Kaplan Costa hed mr einisch värzellt, wen är mid em Bischof Caminada eebig kriägät heig,är isch bim värzellä endär leeb wordä und hed zletscht gseid: deer Bischof könnt i töödä - abär isch värbottä!
wiibisch	weibisch, auf Weiber hin	bisch wiibäschä? > mannisch
wiichä	weihen	z. B. Weihbischof mhd Wiichbischof
zwääg	wohlauf, gesund	mhd zwege bisch widär zwääg? nüd äso!
Zwifaltärä	Zweifalter	(Schmetterling) mhd vîvalter, zwîvalter Dieser schöne alte Name ist leider bedrohlich am Aussterben vgl Ortsname Zwifalten (Südhang Schwäbische Alb) anderswo Flüügholtere, Summervogel UW Zwiifalter