Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
Maal	Mahl	> Aa-, Dänk-, Liichä-, Muätter-
Maal	Merkmal
Maal	Farbflecken
maal	mal	mhd mâles > aläm-, einärs-, eis-, jedäs-, zwei-, käs-, mängs-, ä paar-, tuusig- ämal
Maaloch	Mondloch
maalrächnä	vervielfachen, multiplizieren	(Schulwort)
maalä	mahlen	Kafiboonä maalä > Müli
Maalärs		Fam. Betschart Malers
maalä	malen	määlälä
Maali, maalä, aamaalä	Farbe, malen	analog zur Tätigkeit malen, anmalen, bemalen benutzen wir für das Wort Farbe das Wort "Maali". "Ich muäs nu ä Büchs Maali chaufä" oder "Was füf Maali niisch?"
aachoo	berühren	nüd aachoo am frisch Gmaalätä! bisch aachoo!
aaschnerzä	anschnauzen	Stöösler-Gedicht: wiit hindärä hends müässä z Chilä is Taal, und aagschnerzt heds dr Pfarr nu medän äs maal! > schnerzä
äkäsmaal	niemals	ä käs maal, kein einziges Mal (ein kein mal)
alämaal	allemal	jedesmal
all	alle	all Taag all und ei Taag all und eis maal (jedesmal) all Jaar all Sünntig all Mannä, alli Frauä, alli Goofä dur all Bödä durä (um jeden Preis > übäraal) alls Cheibs, allä Cheibs, allä Chabis, allä Tüüggärs (alles mögliche) alli Längi, alli Wiiti (sehr lang, sehr weit) a allnä öppis gää alls isch värbottä alls adär nüüd allämaa (a alläm aa, allum aa) allem Anschein nach allumaa chunds gu rägnä
andärs	anders	auf andere Weise äs andärs Maal äs andärs Hämli
as	als	1) as Puur as Chnächt as Goofä 2) so as schöön as geschter as lang as ich weiss wedes as d wottisch as viil as är hed mögä hiä isch nüd as mängä as det as wenig as ander as wiit as gseesch as gwüss as waar as i läbä as lang as ich da z Chilä gaa, singid da nüd all! Vergleich: drüümaal as hööch as hööch as äs Huus 3) je .. desto .. as mee as gisch, as mee as wend 4) dass, damit äs gaad nüüd, as mä da cha machä was mä wiil Schutzengegebet: .. hilf mir leben recht und fromm, as ich zu dir in den Himmel komm! .. as si cha a d Chilbi gaa chochä, as mä s cha ässä sid as das Schtäärbä ärfundä hend öbs etz waar siig, as nümmä alls waar siig? worum sind d Fischli gäärä undär dem Brüggli? - as nüd nass wäärdig, wänns chund gu rägnä 5) an das as Fäscht gaa äs gaad as Läbig 6) weil worum nüüd? - as i nüd wiil! > äs
Blaamasä	blaue	(Bluntunterlauf) mhd blamal auch Blaamaal
Buäb	Bube, Knabe	mhd buobey UR BüebPater Ottokar hed Schuälbuäbä ghaa zum eerschtä Maal biichtä,dä isch einä choo und hed nüüd truuäd z sägä,dr Pater hed im wellä hälfä: ich bin ä Buäb, ich bin ä Buäb ..-- dä isch äs dä einärsmaal choo: ja ich au!
Dänkmaal	Denkmal	Wo s ds Flüügärdänkmaal wägä 1938 hend wellä uufschtellä, hättids d Schächlär gäärä dävoorä ghaa, und di Hindärä dähindä (wägä dä Wiirtschaftä!) - dä hed üsä Vattär dr Voorschlag gmacht, mä sölls uf Redär tuä und ei Wuche dävoorä und ei Wuchä dähindä uufschtellä!
di	dort drüben	diänä, diappä (da hin­unter), dimaal: vor einiger Zeit, damals, jüngst (diesmal = jenesmal) dimaal bin i z Züri gsii dimaal hends das nu ghaa im Ladä > disä
diä	jene	diä wo söttid choo diä wo wend diä Jaar, diä Tääg, diä Maal = in jenen Jahren, Tagen > öppädiä
disämaal	das andere Mal	> dimaal
drüümaal	dreimal	drüümaal darfsch raatä
duäzmaal	dannzumal, damals	ahd da males danzumal
eerscht	erste	där eerscht äs einä = der fähigste dazu där allärieerscht zum eerschtä dässälb glaubä ich am eerschtä Maal! zeerscht
einärsmaal	auf einmal, plötzlich	einärsmaal heds tätscht einärsmaal isch ggangä
einzig	einzig	dr einzig däs einzig Goof di einzigä käs einzigsmaal
eis	eins, eines	nur eis eis einzigsmaal! eis-zwei (schnell, bald)
eis	eines	eis Tags, eis Nachts, eis Jaars > undäreis, einärsmaal
Eslä	Esel	Mz diä huärä Eslä! Dr Güntärä Balz isch im Militäär mid eim übärä Platz ggangä, än Offiziär chund värbii und seid: wo wend diä zwee Eslä hii? dr Balz seid: am drittä värbii! Äs andärsmaal isch är amänä Offiziär värbii, wo ihm dr Gruäss nüd abgnuu hed,wo dr Balz reklamiärt hed, seid der Offiziär: ich grüässä nüd all Eslä! Da seid dr Balz: abär ii, Herr Haupmä!
jedäs	jedes	jedäs Meitli jedäs Huus jedäsmaal jedäs und eismaal
käs	keines	käs Maal käs Bei käs Huus käs Jaar käs Brood äs hed ä kä Mäntsch ä käs Woort gseid! betont: kään einzigä kääs einzigs Maal! > äkeinä, keinä, keis
mängä	mancher, eine Menge	ahd manga, mhd maneg mängs Jaar we mängä? we mängs maal? nu mängär nüd mängärä z mängä am mängschtä mängä gnuäg Wänn mängä Maa wüsst, was mängä Maa wäär (weer), täät mängä Maa mängem Maa mee Eer!
maschgäräädlä		maskiert an die Fasnacht gehen Ds Kandiiters Hans hed müässä fürächnüüä und hed drnaa gseid: äs isch nüd zviil, wännt drfüür chasch zweimaal maschgäräädlä!
medä	mehr als	(alt: mehr denn) medä gnuäg medä sauft medä 100 Jahr medä di Halbä medä lang (lang genug) medä graad (stramm) medä miäsig (mit Miäs abgedichtet) nu medän äs maal (mehrmals) ja nu medä (ja gewiss, noch mehr als das)
meeär	mehrere, mehrheitlich	di meeärä sind choo di meeärä Maal (die meisten Male) di Meer und di Mindär = Hoch und Niedrig
Müattärmaal	Muttermal
näächscht	nächst	(naheste) ahd nahisto näächscht Maal, - Wuchä, - Monät, - Jaar anderswo: nööchst > nooch
nachäschnaaggä	nachkriechen	Schuänis Thummäs hed einisch usinnig düürschtät und isch anä See gu trinkä: är heig drüümaal müässä nachäschnaaggä!
numedä	noch mehr als, sogar	und aagschnerzt hed ärs numedän äs maal! numedä di Altä gand driuusä! auch: numedigs: ds Rasäli hed allnä Duu gseid, si tüäg das numedigs am Herrgott! > medig
par	paar	(unbetont) einige, mehrere ä paar Schuä: eine Anzahl Schuhe ä par maal: einigemale
plötzli	plötzlich	früher völlig ungebräuchlich > einärsmaal
putzt	geputzt, gesiegt, getötet	PP = plötzli putzt. Im Uurnärland isch ä Buäb mid dräckätä Schuä choo gu altärdiänärä,dr Pfarr seid: moorä sind dä dini Schuä putzt! - Moorädess isch dr Buäb mid schöön putztä Schuä choo,dr Pfarr seid: so, heds d Muättär putzt? - dr Buäb: ich weis nüüd, won ich ggangä bi, hed si nu gläbt! - Am änä andärä Oort hend ä paar alti Mannä midänand gjassät,einärsmaal seid dr eint: ich glaubä mich putzts! är heds uf um Häärz ghaa,äs isch dä abär wiitär ggangä,einärsmaal seid är widär: etz putzts mi! und duä heds ä putzt! > butzä, butzt
schmaal	schmal	mhd smal, engl small ä schmaalä Wurf schmaal müässä durä > schmeelär
Schmaalä		Sammelname für Grashalme
schmaalä	schmal werden	är hed gschmaalät > schmeelärä
Schmaalvee	Kleinvieh	mhd smal vihe
tuusig	tausend	mhd tûsent engl thousend ä paar tuusig z tuusigä ums tuusigs Gottswillä! Värgältsgott tuusigmaal! uf tuusig und zrugg (endlos) Tuusigär (Tausender): tuusigwüchig = 19-20 Jahre alt
übärmaalä		Kühe nur übers andere Mal melken, damit sie galt werden
uf	auf	mhd ûf > ufä, ufärä, ufs, uuf, uufä 1) hin, nach: uf Schwiiz uf Züri uf Eirollä uf Poscht uf d Chilbi uf d Alp uf d Siitä (vgl. Ufhusen LU, Aufiberg SZ) 2) oben: uf dr Alp uf d Achslä nää uf d Schoos nää uf em (um) Dach uf em Trochnä uf em Chopf uf eim obä uf dr Muur (vgl FN Aufdermaur - Ufdärmuur) 3) Zweck: uf Dings uf än Aart uf all Fääl uf ei Tätsch ufs Woort 4) Zeit: uf di Füüfi uf Wiänächtä uf Nüüjaar uf d Lengi uf einisch uf eismaal uf drüü zellä 5) Versch. uf ä Magä schlaa ufs Gmüät gää uf eim haa
Ziiligruuppär		Ausruf beim Fangspiel Wer beim Suchspiel am gleichen Ort verblieb, also beim Ziel, musste diesen Ausruf hören. Ziiligruuppär drüümaal sii: Ruf beim Fangisspiel NW huirenäggi
zwei	zwei	eis, zwei, drüü zwei Goofä, zwei Meitli, zwei Hüüsär, zwei Maal, zweiärlei, zweihundärt, zweischlääffigs Bett