Muotathaler Dialekt Schriftsprache Erläuterung Foto Audio
EltiÄlte(Alter) i siinär Elti, vor Elti nümmä mögä, dr Elti naa iischriibä
eltischältestdär elltisch di allärelltisch Früänär hend is Nuschis die beschtä Magäronä ghaa, und is Heiriwiisis däs eltisch Brood > alt
abheltigabhältig, abschüssigmhd abeheldig > heltä
altaltwe alt bisch du? alt woordä und wiit umächoo alts Brood, altä Schnee, das alt Jaar, Alti Meitli (ledige ältere Frauen) > eltär, eltisch, eltälä
AltärAlterär hed ds Altär: er hat das nötige Alter, is Altär choo > Elti
chaldkaltahd/mhd kalt, värussä isch chald > chalt, chelter, Chelti, schiissächald
cheltäkalt machen, kühlen(Pfefferminz cheltät) mhd kelten chalt, cheltär, am cheltischtä
CheltiKälteä värruckti Chelti! > chald, Chaltbaad
eeländelendmhd ellende är isch afig än eeländä Verstärkungswort: eeländ chalt, eeländ gschruuä, eeländi Chelti, Weermi, eeländs Zändwee, eeländ gfroorä,
eifältigeinfältigän eifältigä dummä Cheib auch eifeltig
eltäaltmachenmhd elten graui Haar eltid
GrippäGrippeneu, früher: Chnüsel, Infälänzä, Värcheltig
heltähälten, schräg haltenKind bei der Taufe: ä chli heltä! der Baum heltät durä: steht schräg > abheltig
Heltikleine Halde
HuäbHuob, Hubeahd huoba 1) Grundstück vgl FN Hubacher, Hubmann, AnderLeitärä, Huber 2) Tierhöhle (Fuchs, Dachs, Murmeltier > Buu), spöttisch für Schlafzimmer
huärähurenChalb, Cheib, Esel, Lööli, Lümel, Suu,Chelti, Hitz, Züüg .. zu Eigenschaftswörtern: huärä fromm, guät, schöön, viil, wenig, wool auch huärisch
Hunds-> Chelti, Dräck, Chottä, Plampär, Schwumm
MunggMurmeltier, Murmelimhd murmendin (Bergmaus)
MünggäschmalzMurmeltierfett(heilkräftig)
munggnäMurmeltiere ausgraben
naagäänachgebenächli voor- und naagää d Chelti hed naaggää
SchaafscheltiSchafskälte
sterchäräKraft messenSi hend äso gschterchärät midänand: weer as mee mög träägä adär weer as mee mög värliidä i dr Chelti - und etz sind all chrumm! (Dr.med H.G.)
SüüSäuezu Säuen gehörig, nach Art der Säue, eklig > Schwiinigs 1) Süü-Blaatärä, -Chottä, -Grind, -Gwäsch, -Määli, -Troog, -Wasser .. 2) Süü-Äbär, -Buäb, -Cheib, -Gloggä, -Hund, -Meitli, -Modä, -Michel .. 3) Süü-Chelti, -Näfel, -Oornig, -Rägä, -Schnee, -Schtrass, -Wättär, -Wind ..UR NW Siiw LU ZH Söi Ständig mehr auch bei uns: sauglatt, saumässig, sauschön, sauwohl, Sauerei, Saucheib ..
übärheltigüberhängig
VärcheltigErkältung
värliidäaushalten, ertragenmhd verliden är mag viil värliidä si värliidid das gaar nüüd äs värlitti da nüd viil! äs hed nümmä viil värlittä! bi derä Chelti värliid mä ä Lismär sauft
vorvor(unbetont > voor betont) 1) vor dr Türä, vorem Huus, vor Mittaag, vor ä Tisch, vor miär, vor dr zuächä 2) vor drüü Jaar, vor medä hundärt Jaar, vor Chiläs, vor dr Schuäl, vor em Ässä, Viärtel vor Drüü, vor ärä Schtund 3) vor Chelti, vor luuter Giit, vor Lachä, vor Dümmi, vor Täubi 4) vor ä Richter vor ä Gmeindraat 5) vornä: vor ihn vor-n-ä vornä anä (vor ihn hin) > voorä vors: vor das vors Huus vors Bett vors Gsicht vors Gricht vorum: (foräm, forem) vor dem, vor ihm .. vorum Ässä, vorum Heuä, vorum sälbär, vorum ä Jaar, vorum zuächä
Dialekt:Elti
Deutsch:Älte
(Alter) i siinär Elti, vor Elti nümmä mögä, dr Elti naa iischriibä
Dialekt:eltisch
Deutsch:ältest
där elltisch di allärelltisch Früänär hend is Nuschis die beschtä Magäronä ghaa, und is Heiriwiisis däs eltisch Brood > alt
Dialekt:abheltig
Deutsch:abhältig, abschüssig
mhd abeheldig > heltä
Dialekt:alt
Deutsch:alt
we alt bisch du? alt woordä und wiit umächoo alts Brood, altä Schnee, das alt Jaar, Alti Meitli (ledige ältere Frauen) > eltär, eltisch, eltälä
Dialekt:Altär
Deutsch:Alter
är hed ds Altär: er hat das nötige Alter, is Altär choo > Elti
Dialekt:chald
Deutsch:kalt
ahd/mhd kalt, värussä isch chald > chalt, chelter, Chelti, schiissächald
Dialekt:cheltä
Deutsch:kalt machen, kühlen
(Pfefferminz cheltät) mhd kelten chalt, cheltär, am cheltischtä
Dialekt:Chelti
Deutsch:Kälte
ä värruckti Chelti! > chald, Chaltbaad
Dialekt:eeländ
Deutsch:elend
mhd ellende är isch afig än eeländä Verstärkungswort: eeländ chalt, eeländ gschruuä, eeländi Chelti, Weermi, eeländs Zändwee, eeländ gfroorä,
Dialekt:eifältig
Deutsch:einfältig
än eifältigä dummä Cheib auch eifeltig
Dialekt:eltä
Deutsch:altmachen
mhd elten graui Haar eltid
Dialekt:Grippä
Deutsch:Grippe
neu, früher: Chnüsel, Infälänzä, Värcheltig
Dialekt:heltä
Deutsch:hälten, schräg halten
Kind bei der Taufe: ä chli heltä! der Baum heltät durä: steht schräg > abheltig
Dialekt:Helti
Deutsch:kleine Halde
Dialekt:Huäb
Deutsch:Huob, Hube
ahd huoba 1) Grundstück vgl FN Hubacher, Hubmann, AnderLeitärä, Huber 2) Tierhöhle (Fuchs, Dachs, Murmeltier > Buu), spöttisch für Schlafzimmer
Dialekt:huärä
Deutsch:huren
Chalb, Cheib, Esel, Lööli, Lümel, Suu,Chelti, Hitz, Züüg .. zu Eigenschaftswörtern: huärä fromm, guät, schöön, viil, wenig, wool auch huärisch
Dialekt:Hunds-
Deutsch:
> Chelti, Dräck, Chottä, Plampär, Schwumm
Dialekt:Mungg
Deutsch:Murmeltier, Murmeli
mhd murmendin (Bergmaus)
Dialekt:Münggäschmalz
Deutsch:Murmeltierfett
(heilkräftig)
Dialekt:munggnä
Deutsch:Murmeltiere ausgraben
Dialekt:naagää
Deutsch:nachgeben
ächli voor- und naagää d Chelti hed naaggää
Dialekt:Schaafschelti
Deutsch:Schafskälte
Dialekt:sterchärä
Deutsch:Kraft messen
Si hend äso gschterchärät midänand: weer as mee mög träägä adär weer as mee mög värliidä i dr Chelti - und etz sind all chrumm! (Dr.med H.G.)
Dialekt:Süü
Deutsch:Säue
zu Säuen gehörig, nach Art der Säue, eklig > Schwiinigs 1) Süü-Blaatärä, -Chottä, -Grind, -Gwäsch, -Määli, -Troog, -Wasser .. 2) Süü-Äbär, -Buäb, -Cheib, -Gloggä, -Hund, -Meitli, -Modä, -Michel .. 3) Süü-Chelti, -Näfel, -Oornig, -Rägä, -Schnee, -Schtrass, -Wättär, -Wind ..UR NW Siiw LU ZH Söi Ständig mehr auch bei uns: sauglatt, saumässig, sauschön, sauwohl, Sauerei, Saucheib ..
Dialekt:übärheltig
Deutsch:überhängig
Dialekt:Värcheltig
Deutsch:Erkältung
Dialekt:värliidä
Deutsch:aushalten, ertragen
mhd verliden är mag viil värliidä si värliidid das gaar nüüd äs värlitti da nüd viil! äs hed nümmä viil värlittä! bi derä Chelti värliid mä ä Lismär sauft
Dialekt:vor
Deutsch:vor
(unbetont > voor betont) 1) vor dr Türä, vorem Huus, vor Mittaag, vor ä Tisch, vor miär, vor dr zuächä 2) vor drüü Jaar, vor medä hundärt Jaar, vor Chiläs, vor dr Schuäl, vor em Ässä, Viärtel vor Drüü, vor ärä Schtund 3) vor Chelti, vor luuter Giit, vor Lachä, vor Dümmi, vor Täubi 4) vor ä Richter vor ä Gmeindraat 5) vornä: vor ihn vor-n-ä vornä anä (vor ihn hin) > voorä vors: vor das vors Huus vors Bett vors Gsicht vors Gricht vorum: (foräm, forem) vor dem, vor ihm .. vorum Ässä, vorum Heuä, vorum sälbär, vorum ä Jaar, vorum zuächä