Muotathaler Dialekt	Schriftsprache	Erläuterung	Foto	Audio
Achs	Achse	(Wagenteil, Radteil)
Achslä	Achsel	uf d Achslä nää bis under d Achslä iighiid i Schne eAchslä pütschä (Kraftspiel > pütschä)
Achslä	Achseln	Flurname Alp uf Achslä obä Achsläschtock (Illgau: Mittagshorä)
Lonä	Achsnagel
Uächs	Achsel	(höhle) mhd uohsa Muo = Achsel undär Uächs träägä undär d Uächs griiffä = helfen
Bachschtelzä	Bachstelze	mhd wasserstelze
bachä	backen	gebacken mhd bachen bbachnä: gebacken, hartgetreten bbachnä Schnee, bbachnä Bodä Bachschtubä > Beck, Zwiiback
bchoo	zur	i ha nu mögä bchoo beikommen, gewachsen sein: dem magsch nüd bchoo (schrdt bekommen = erhalten): entgegenkommen > übärchoo, gchoo
Birchä	Birke	uraltes Wort ahd birka obd Birche i dä Birchä: Achslen, Bödmeren, Illgau (Flurnamen: Birr, Birrfeld FN: Bircher, Birrer)
buchsig	verwachsenes Holz	unbrauchbar für Zimmerei äs hed dr Buchs drinnä vgl ON Buchs, Buochs
Buu	Bau	mhd bû an Sant Sigmunds Buu (Bonstetten, Zürich) neu: uf um Buu schaffä (im Baugewerbe),Tierbau: Dachs, Fuchs, Munggen > Nüü-, Aa- Büüli
choo	wachsen, gedeihen	d Sunnäwirbel sind scho choo, d Chriäsi wend hüür nüd choo
chömid	wachsen und gedeihen	d Bluämä chömid scho!
Chrümplig		krumm gewachsenes Holz für Horämänär
Dachs	Dachs	(T) Dachsä-Huäb
Diätärich	Dietrich	(Name),Nachschlüssel vgl Diethelm (Diäthälm), Dietikon ZH (Diätikä), Dietschi (Diätschi) mhd diet = Volk > tüütsch
dobä	da oben, droben	was machsch da obä? Prättigau: dobna > dundä
Eiachsär	Einachser
Eifäckä	Eindachhaus	Haus mit nur 1 Dachseite
Gigälisuppä	Lachsuppe	iär hend mäni Gigälisuppä ghaa, as är nümmä chönid hörä!
Gluussä	Funken	mhd glunse (ä) kä Gluussä = kein bisschen kä Gluussä gsee = nichts sehen das machsch ä kä Gluussä = gar nichts! Verkl. Glüüssäli
Groossä	Grossen	di Groossä (Erwachsene) im Groossä und Ganzä im Träsmärä Groossä (vgl. Gross: Viertel von Einsiedeln) vgl. 1 Gross = 12 Dutzend
häärschtä	raufen, ringen, kämpfen	“geharnischt” (unter Kindern, unter Erwachsenen)
hächlä	hecheln, durchkämmen	(Flachs, Hanf, Wolle,Leute),rasch atmen (Hunde)
Häckälär		in die Haut eingewachsene Erde, raue Haut voll Risse. Das Resultat mangelnder Körperhygiene. > Haaggä, häägglä, Chrüüsch
Hängälä		grossgewachsene Frau
Holdär(ä)	Holunder	mhd holunder im Volksglauben grosse Rolle, als Blitzschutz früher musste in jedem Hausgarten ein Holderbaum wachsen > Reik-
Holzbirä	Holzbirne, Wildbirne	wild im Wald gewachsen
Holzöpfel		wild im Wald gewachsen
Huäb	Huob, Hube	ahd huoba 1) Grundstück vgl FN Hubacher, Hubmann, AnderLeitärä, Huber 2) Tierhöhle (Fuchs, Dachs, Murmeltier > Buu), spöttisch für Schlafzimmer
Hüttä	Hütte	mhd hütte (= welche behütet) engl hut 1) Alphütte, mhd hütten = lagern) 2) Heutrocknungsgestell in Form eines Dachstuhles, Zuruf: iittaa isch gheuät, nüd hüttnä!
di Ghüüraatnä	die Verheirateten, die Erwachsenen
Naasummär	Nachsommer, schöner Herbstanfang
nachähockä	nachsitzen	in der Schule zur Strafe
nachäsägä	nachsagen	(zum lernen)
nachäschlaa	nachschlagen	(wörtlich: den 2. Schlag tun im Doppel-Schlagen)
nachäschlaaffä	nachschlafen	Schlaf nachholen
nachäschtellä	nachstellen	(Uhrzeit)
nachäsii	nachsein, bereitsein	isch ds Ässä nüd nachä? (bereit) d Birä sind nachä (reif) das Meitli isch scho schöön nachä = heiratsfähig
nachäsingä	nachsingen	Schüler dem Lehrer, Leute dem Vorsänger -
Pfnätsch	unentwirrbares Durcheinander	(lange Haare, auch die vor- und nachstehenden Wörter!) äs huärä Pfnätsch!
s	es	‘s gib s a miär! si hend s gsee lachs la sii! gib mrs!
Sach	Sache	mhd sach hesch d Sach gmacht? das isch kä Sach was machsch du für Sachä! > Sibäsachä, Züüg und Sachä
Schoppä	Schoppen	urspr. Stöpsel, dann Schöpfgerät, Hohlmass (Flasche)neu: Flaschennahrung für Säuglinge und Erwachsene schöppälä
sibä	sieben	(7) mhd siben vgl. 7 Planeten, Tage, Siegel, Sachen, Arme, Röhren, Löcher im Kopf 7 Eichen, Zwerge, Berge, Sachsen 7 Sakramente, Tugenden, Laster, Todsünden, gute Werke sibä Ross brungäd mi nümmä dethii!
sichtig	gute Aussicht auf die Berge	usinnig sichtig > chuurzsichtig, wiitsichtig vgl nachsichtig, einsichtig, vorsichtig
siniärä	sinnieren, nachsinnen
Tachs	Dachs
Teuffi	Tiefe	1554 in teuffe des wassers zu werfen > Achsläteuffi, Chratzäräteuffi, Hansäteuffi
To(r)tschä	Wachsfackel für Prozession
uf	auf	mhd ûf > ufä, ufärä, ufs, uuf, uufä 1) hin, nach: uf Schwiiz uf Züri uf Eirollä uf Poscht uf d Chilbi uf d Alp uf d Siitä (vgl. Ufhusen LU, Aufiberg SZ) 2) oben: uf dr Alp uf d Achslä nää uf d Schoos nää uf em (um) Dach uf em Trochnä uf em Chopf uf eim obä uf dr Muur (vgl FN Aufdermaur - Ufdärmuur) 3) Zweck: uf Dings uf än Aart uf all Fääl uf ei Tätsch ufs Woort 4) Zeit: uf di Füüfi uf Wiänächtä uf Nüüjaar uf d Lengi uf einisch uf eismaal uf drüü zellä 5) Versch. uf ä Magä schlaa ufs Gmüät gää uf eim haa
uufhaa	aufhalten	d Händ uufhaa ä Huät uufhaa hend än uuf! (den Dieb) dr Schnee hed ds Wachsä uufghaa
uusliirä	ausleiern	Radachse ausgedient flätt uusgliirät -
uusränkä	ausrenken	(Arme, Achsel, Fuss .. ) uusgränkt > iiränkä
uusäwachsä	üppig wachsen	1826 Vorsprech: dies Jahr war ein gutes Jahr, und auf den Bergen ist viel aussen gewachsen
värränkä	verrenken, ausrenken	d Achslä värränkt
värschtuudnä	mit Stauden überwachsen
värwachsä	verwachsen	1) missgewachsen, 2) zugewachsen und verheilt 3) neu: Schi falsch wachsen
värwasmä	mit Gras überwachsen	mhd verwasen
wachsä	wachsen, grösser werden	gwachsni Lüüt,mit Wachs behandeln gwachsni Schii > värwachsä, wuchs, Wuchs, wüchsig, Gwächs, Gwachsnä
wächsig	aus Wachs	wächsägi Cheerzä
wächsig	wüchsig, günstig fürs Wachstum	wächsigs Wättär Wachswättär
we	wie	(unbetont, betont > wiä) we dr Vattär, we d Muättär, we Goofä, we viil? we lang? we susch, we geschtär, we värruckt, we nüd gschiid, machs we drs zeigt ha! mä chas machä we mä will, isch äs nüd rächt! Chraft we-n-äs Ross, äs isch we-n-ä so nüd rächt chasch machä we d wottisch
Woorb		Holzstiel der Sense Mz Wöörb mhd worbele: worum sich etwas als um seine Achse dreht auch Göörbä, Wüürbä
wuchs	wüchse (wachsen)	wänns mee z ässä hättid, wuchsids mee wänn etz det nu Goldroosä wuchsid, wäär das schonu schöön!
Wuchs	Wuchs, Wachstum	ä schöönä Wuchs > wächsig
zmittaag	Mittag, -essen	was isisch du daa? - ds Mittaag! zmittaag isch är afig choo ds Mittaghorä (ob dem die Sonne zu Mittag steht, von Illgau aus Achselnstock)
Zuugrächt	Zugrecht	altes wichtiges Recht im Grundstückhandel, Einstandsrecht (alt und weitverbreitet, Zusammenhang mit überlangendem Kapital) vgl. zum Zuge kommen (Schachspiel)